Yine Dil Konusu

1970’li yıllarda Çorum İmam-Hatip Lisesi’nde öğrenciydim. Edebiyat derslerimizde çok derin edebi metinler görür, aruz vezni ile şiirler okur, imtihanlarda aruz vezni ile yazılmış şiirlerin vezinlerini çözerdik.

Kitabımızın yazarı Nihad Sami Banarlı merhum idi. Türk ve Batı Edebiyatı I-II-III isimli kitaplarını liseli yıllarda okuduk. Hâlen bu kitaplar kütüphanemin en kıymetli eserleri olarak raflarda yerini almaktadır.

Zaman zaman elime alır Divan Edebiyatı’nın zirvelerinden okurum. Fuzulî, Şeyh Galip, Bağdatlı Ruhî, Süleyman Çelebi, Nabî, Ziya Paşa, Mehmet Akif Ersoy ve daha niceleri yeniden beni edebiyatın o muhteşem günlerine götürür. Şimdilerde liselerde ne okutuluyor doğrusu bilmiyorum. Bu benim eksikliğim diyebilirim. Bilvesile Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerim Abdulkadir Ozulu ve İlhan Çalıkuşu’nu rahmetle yâd ederim.

Asıl bahsetmek istediğim bu değil elbet. Yine dil konusuna gelmek istedim. Türkçemiz çok örseleniyor, kelimeler yanlış telaffuz ediliyor, kelime dağarcığımız daralıyor. Kelimeler, telaffuz biçimleri lehçeden lehçeye değişebilir buna itirazımız olmaz. Ancak topluma hitap eden ve yazan kimseler; bizim İstanbul Türkçesi dediğimiz köklü medeniyetimizin yazı ve hitap şeklini bozmamalılar. Özellikle devlet televizyon ve radyolarında görev yapanlar buna dikkat etmeliler.

Yine öğrencilik yıllarımda Kubbealtı Akademi Mecmuası'na abone olmuştum. O zaman dergi kelimesi sanırım çok kullanılmıyordu. Mecmua daha yaygın kullanılıyordu. Bu derginin bir sayısında Merhum Nihad Banarlı’nın bir yazısını okumuştum. O günlerde bazıları, “İstanbul” diye içimizi ısıtan, medeniyetimizin beşiği şehre “Istanbul” demeyi ısrarla sürdürüyordu. Banarlı, bunun üzerine çok rahatsız olmuş ve makale yazmıştı. “İstanbul” kelimesinin doğru olduğunu uzun uzadıya anlatıyor ve “Istanbul” ile “Istabl” arasında bağ kuruyor ve “At ahırı” anlamını çağrıştırdığını belirterek olanca gücüyle bunu yazanlara karşı koyuyordu. Bir nokta ile dahi kelimelerin aslı ile oynanmasına karşı duruyordu. Merhum Banarlı’nın Türkçenin Sırları isimli eserini de burada hatırlamakta yarar var.

Televizyonlarda spikerler, koca koca siyasetçiler, akademisyenler tutturmuş bir “muhattap” söylemi gidiyor. Bu kelime Arapça asıllı ama Türkçeleşmiş telaffuzuyla “Muhatap” diye kullanıyoruz. Doğrusu bu. İki “tt” ile değil, tek “t” ile kullanılır ve birinci “â” böyle şapkalıdır. “a”’yı da çekmiyoruz. Türkçeleşmiş şekli diyorum çünkü sonundaki “b”yi “p” yapmışız. Arapçadaki üstten noktalı ve boğazdan hırıldatarak çıkardığımız “h” harfini de kendi telaffuzumuza sokmuşuz. Bu da gayet güzel olmuş. Ama “Muhatap” yerine “Muhattap” diyemeyiz. Düzgün telaffuz etmeliyiz.

Truva Edebiyat Dergisi’nde zaman-zaman yanlış telaffuzlar düzeltiliyor. Doğrusu yazılıyor. TRT’de de bu tür uygulamalara şahit oluyoruz. Bu tür gayretlerin çok güzel bir çalışma olduğunu belirteyim. Bazen sosyal medyada, kendi kanallarında doğru telaffuz konusunu işleyen edebiyat öğretmenlerini de görüp özellikle izlediğim de oluyor. Çok teşekkür ederim.

Çok zengin dil olan Türkçemizde hayvanları ağıldan veya ahırdan dışarı bırakmaya, otlamaya veya sulamaya “saldım” denirken bu gün insanlar “Sal beni!“ diyor. Bu nedenle “Saldım çayıra Mevla’m kayıra!” diye de bir tekerlememiz var. Başıboşluğa işaret eden bu tekerleme sanki bu günler için kullanılmış gibi duruyor.

“Doğurmak” insan için kullanılırken “kuzulamak, kunnamak, buzağılamak, yavrulamak vs.” hayvanlar için kullanılır. Dilimiz böyle zengin bir dildir.

Türkçeleşmiş Arapça ve Farsça kelimelere saldırmak ama Batı'dan gelen kavramlara sessiz kalmak veya yandaş olmak da ayrı bir çelişkidir. Zengin bir dili fakirleştirmek çok büyük bir yıkımdır.

Bir de sosyal medya platformlarında imla kurallarına hiç dikkat edilmemesi, özellikle gençlerimizin emojilerle ve figürlerle konuşması da çok ayrı bir sıkıntıdır. Konuşmaya konuşmaya kelime haznemiz daralıyor. Açık parantez, ters parantez, iki noktalı parantezlerle konuşan nesil “Lisan öğrenir vakvaktan!” diye haykıran merhum Necip Fazıl Kürek’i yeniden hatırlattı. “Allah razı olsun” gibi dua anlamına gelen sözler yerine başka kültürden gelen emojileri kullanmak insanlara daha kolay geliyor. Ama orada önemli bir kavramımızı şeklen farklı bir kültür ve inanca dönüştürüyoruz fakat farkında değiliz.

Unutmayalım, medeniyetler içinde taşıdıkları değerler ile topluma seslenir. Medeniyetimizin dilini düzgün kullanmak hepimizin görevidir.

***

Editör: Nüzhet Ünlüer

ETİKETLER: Yusuf Sarıkaya Yine Dil Konusu

NELER SÖYLENDİ?

Website Yorumları

Yusuf Sarıkaya

DİĞER YAZILARI Kün Fe Yekûn (Ol! Der ve Oluverir) Hurdacılar / Eskiciler Yanlışa Yanlış Demeliyiz Ak Köprü (Â Köprü) Din ve Sanat Dilber Ana ve Şehit Babası (Çanakkale Şehidi) Elveda Ya Şehr-i Ramazan Ailem Benim TRT Çocuk Dizileri Değerlerimiz ve Ramazan İklimi Mahyaların ve Mânilerin Dili Bursa Irgandı Köprüsü Yuvamız Tehdit Altında Tarihe Tanıklık Eden Şehir Bursa Bizim Kuşak /10 Bizim Kuşak-9 Bizim Kuşak /8 Bizim Kuşak /7 Bizim Kuşak /6 Karavanda Tehlikeli Hayat Yaşanmış Acı ve İbretlik Olaylar Şehirlerimiz Elli Yılın Ardından Bizim Kuşak /5 Bizim Kuşak /4 Bizim Kuşak /3 Bizim Kuşak /2 Bizim Kuşak /1 Malumat İlim midir Musa’nın Asası Sumud Firkat Üzer Vuslat Sevindirir Çocuklar Ağlarsa Esmaü’l Hüsnâ Mevlid-i Nebi Vatan Devlet ve Hükümet Gargat Sizi Kurtaramaz Alışkanlıklarımızın Esiri Olmayalım İnsan ve Nisyan Kaskatı Gazze Ashab-ı Uhdud Zifiri Karanlıktan Fecrin Aydınlığına Çıktığımız Gece: 15 Temmuz 2016 Cuma Silahları Yakmaya Götüren Süreç A.Ş.K. Vakfı Buluşması Kur’an Mealleri ve Bir Kaşık Suda Fırtına Koparmak Zıplama Sanat mıdır Katil İsrail’in İran’a Saldırısı ve Nefsi Müdafaa İsrail Güçten Anlar Kurban Olabilmek Haccın Şuuruna Ermek-3 Haccın Şuuruna Ermek /2 Haccın Şuuruna Ermek /1 Gazze'de Anneler Günü En Sağlam Kalemiz: Ailemiz TRT Dizileri Üzerine Mahmut ve Meryem Algı Metaforu ve Etkisi Tartışma Sanatı Her Geceyi Kadir Bil Kendini Yeniden Tanımanın Yolu: İtikâf Ramazanı Anlamak Ve Anlamlı Kılmak /3 Ramazan’ı Anlamak ve Anlamlı Kılmak /2 Ramazanı Anlamak ve Anlamlı Kılmak-1 Misyonerlik ve Amaçları /2 Misyonerlik ve Amaçları /1 Sıçandan (Fareden) Doğan Kendir Keser Saman Pazarında Mücevherat Satmak Gazze Kaybetti mi Kazandı mı? Ah Bizim İhmalkârlığımız Ah Çığlıklarımız ve Çiğliklerimiz Medeniyetimizin Beşiği Camilerimiz Üç Aylar Üzerine Kısa Bir Yorum Yeşil Türbe’de Yankılanan Ses Vakıf Medeniyeti Zor Zamanlarda Ensar Olabilmek Engelli misiniz? Engel(siz) misiniz? Dünyayı Çocuklar Yönetsin Yûsufî Bakış Ceketin Cebi Kapalı Olmak Güz Mevsimi Sezai Karakoç veya Çağdaş Sufi Evlatlarıma Nasihatlerim /4 Evlatlarıma Nasihatlerim /3 Evlatlarıma Nasihatlerim-2 Evlatlarıma Nasihatlarım /1 Şehirleşen Köyler İmam Hatip Liseleri Siyonist İsrail’in Kelime Oyunları Oyuna Gelmeyelim Değerlerimize Saldırı Hz. Muhammet (sav) ve Şahsiyet İnşası Narin'ce Düşünceler Ah Filistin ah! Şairimden Mektubum Var Ayrıntılara Takılıp Öz'e Ulaşamamak Ömrümüz Hep Böyle mi Geçecek Yarım Asırlık Dostluk Vicdan mı Cüzdan mı? Sokak Hayvanları Veya Hayvanları İstismar Takiyye ve Merdivenaltı Üretim Üç Günlük Seyahatin Ardından Vefa Bir Semt Adı Mıdır? Yok Edici Tehlike Siyonist Zulmün Çığlıkları Fetih ve İşgal Sabah Namazında Üç Saftık! Bireyselleşme Adı Altında Tükenişe Giden Yol Güç Zehirlenmesi ve Siyonizm Afrika Menekşesi Din ve Dil Konusu Bayramların Hayatımızdaki Yeri Kadir Gecesi / Kader Gecesi Len Nerka: Asla Diz Çökmeyeceğiz Gazze: İnsanlığın İmtihanı Ramazan'ı Anlama ve Anlamlı Kılma Bursa Hanlar Bölgesi Filistin'de Soykırım ve Batı'nın Değerleri! İffetli Olmak ve İftiraya Uğramak Sivri Tepe ve Pamuk Miraç Mucizesinin Hediyesi Namaza Dair Hikmetler Bursa'da Zaman Bursa'da Küçük Bir Gezinti Mahmut Kanık ve Yaşar Kaplan Hayra Alamet Değil /2 Hayra Alamet Değil /1 İsrail Mitler ve Terör Gazze Direnişi Yüzümüz mü Var?! Seyahat Ya Resulallah! ABD ve Dünya Jandarmalığı veya Katil Devlet Sezai Karakoç ve Çağdaş Sufi Yahudilerin Kahrolası Azgınlıkları Gazzeli Annenin Feryadı Siyonist Hahamlardan Fetva Alma Hırsızlığı Demir Kubben Başına Çöksün Siyonist İsrail Kalbi Mühürlü Olanlar Niçin İsrail Devleti de Yahudi Devleti Değil? Çocuk ve Ölüm Gözyaşı Aşkla Yapılacak Görevler A.Ş.K Vakfı Bursa'da Çocuk Olmak Ey Resul! Bu Çağın Adı Ne Olsun? Güzel Ahlak ve Nefs Atışması 1988 Yılı Nobel Edebiyat Ödülü İnsanın Dört Mevsimi Gençlik ve Bazı Sorunları Muallim Naci Nefs ve Akıl Atışması Merhamet Elçisine Arzımdır Ali Ulvi Kurucu Emin Acar İle Kısa Bir Görüşme Nefs ve Vicdan Atışması Hayat ve Memat Anadolu'da Geleneksel Düğünlerimiz Hicret Bir Dirilişin Adıdır İradeyi İpoteğe Vermek Allah'a Sevimsiz Gelen Helal Şehzade Ahmet Efendi İle Kısa Bir Görüşme Çocuklarımızın İyiliği İçin Onlarla Kötü Olmayalım Kurban Olsun Diye... Eğitim Hayatımdan İbretlik Bir Anı Dilin Gücü ve Afetleri Terk Edilmişliğin Acı Sonu Helena'nın Havva Oluşu Dostlarım Olan Kitaplarımla Hikâyelerim /3 Dostlarım Olan Kitaplarımla Hikâyelerim /2 Tedbirden Sonra Tevekkül Bilinmeyen Üniversite - Salih Dane Hoca Efendi ve İstinye/ Mahmutçavuş Camii Dostlarım Olan Kitaplarımla Hikâyelerim /1 Dilber Ana ve Elmas Kadın Özdeyişler Yazmak Sorumluluk İster