Özümüzde Olması Gereken Üç Şey / Edep

Sözlük Anlamı:

1. Toplumda oluşan töreye uygun davranış.
2. Utanma, çekinme, sıkılma, hayâ ve hicap duygusu, incelik.

Edeb Kavramı
İnsanın hataya düşüp utanılacak şeyler yapmasını önleyen, yerinde ve ölçülü davranışını sağlayan meleke, söz ve davranışlardaki ölçülülük, her hususta haddini bilip sınırı aşmama, terbiye, nezâket, zarâfet.

Edeb sözcüğünün etimolojisi ve en eski manaları ile ilgili farklı görüşler vardır. Edeb kelimesinin “ziyafete davet” anlamındaki “edb” veya “zarif ve edepli olmak” manasındaki edeb mastarından geldiği ifade edilir. Edeb kelimesinin anlamı sözlüklerde “iyi tutum, incelik ve kibarlık, terbiyeli olmak” biçiminde geçer. Adab, edebin çoğuludur.

Muhammed B. Tayyib el-Fâsî ise edebi, “Ona sahip olan kişiyi küçük düşürücü durumdan koruyan meleke” olarak tanımlar. Tehânevî bu tanımı edebin en güzel tarifi saymıştır.

Edeb kavramının iffet, ahlak, takva, haya ve fıtrat gibi kavramlar ile bir bağı mevcuttur. Bunlara kısaca göz atacak olursak; Haya utanma hissidir. İnsan fıtraten iyiye, güzele taraftardır. Vicdan, içinde hüsün bulunan ve doğru olan şeylere meyil gösterir. Haya imandan bir şubedir. Haya insanın aşırı davranışlardan muhafaza olunup İslâm’ın hudutları dairesinde hareket etmesine vesile olur. Böylece insan haddi aşmaktan korunur ve edebini kaybetmemiş olur.

Dinimizde hayanın önemini göstermesi bakımından Peygamber Efendimizin (s.a.v) “Her dinin bir ahlâkı vardır. İslâmın ahlâkı da hayadır.” (Malik, Hüsnü-l’Huluk 2, 2, 905).

Allah’ın esmasının en azam derecesine muhatap olan Peygamberimiz (s.a.v.)’in kemâli diğer insanlardan ne derece yüksek ise davranışlarındaki mükemmellik, harikalıkta o derece yüksek ve parlak idi. Böyle bir Zat, bütün insanlığa kıyamete kadar örnekti.

Onun örnek davranışlarına, edebine “Sünnet-i Seniyye” diyoruz.

Sünnet-i Seniyye, İslâm’da edeb denilince hiç şüphesiz akıllara ilk gelenlerdendir. Sünnet-i Seniyye bütünüyle “edep”tir. Edebin yeryüzünde en güzel uygulanmış halidir. Sünnet-i Seniyye öyle bir edebtir ki, bir tanesini dahi işleyene bu zamanda yüz şehit sevabı kazandırabilir.

Sünnet-i Seniyye’nin hiçbir meselesi yoktur ki; altında bir nur, bir edeb bulunmasın. Bu ifadeyle, Sünnet-i Seniyye’nin bütünüyle edeb olduğunu görmekteyiz.

Edeb, İslâmiyet’in gelişi ile yükselmiş ve en mükemmel surete bürünmüştür.

Resûlullah (s,a,v)’in; Kur’an’dan sonra en büyük mucizesi, kendi zatıdır. Kişide öyle güzellik bulunsun ki, dost ve düşman onda ittifak etsin. İşte Resûlullah (s.a.v)’deki güzel ahlâkta ve diğer güzel hasletlerde dost ve düşmanları ittifak etmişlerdi.

Peygamberimiz (s.a.v)’in edebi, edeplerin en güzeli olan Kur’an edebiydi.

Hz. Aişe validemize Resûlullah (s.a.v)’in ahlâkı sorulduğunda o şu cevabı veriyordu; “Onun ahlâkı Kur’an’dı.” (Tirmizi, Birr 69).

Yine bir hadis-i şerifinde Resûlullah (s.a.v), “Benim, Allah tarafından gönderilmemin hikmeti, güzel ahlâkı tamamlamak ve insanlığı ahlâksızlıktan kurtarmaktır.” (Malik, Muvatta, Hüsnü’l-Huluk 8.) diye buyuruyor.
Edeb; kişinin süsü, ziynetidir.

Kişinin imanı ziyadeleştikçe edebinin de arttığı görülür.

Büyük alimler ve evliyalar edeb hususunda hassas olmuşlardır. İlim öğretirken edebe geniş yer vermişler; Hz. Ömer (ra)’ın “Edeb, ilimden önce gelir.” sözünü kendilerine rehber kabul etmişlerdir.

İlim ehli Yunus Emre; “İlim meclisinde aradım, kıldım talep; ilim geride kaldı, ille edeb ille edeb!” diye ne de güzel demiş...

ETİKETLER: Mehmet Şahan ÖZÜMÜZDE OLMASI GEREKEN ÜÇ ŞEY / EDEP

NELER SÖYLENDİ?

Website Yorumları

Mehmet Şahan

DİĞER YAZILARI Edep Edebiyat Medeniyet Ekseninde İnsan Edebiyat - Medeniyet ve İnsan /2 Edebiyat - Medeniyet ve İnsan Kul Hakkı Hasene ve Hasenat Ahsen-i Amel Amel-i Salih Dil Nedir Sizce Ebu Hanife’nin Vasiyeti Farkında Olmak İnsan Olabilmek İnsan Olmak Din Nedir Şiir Hakkında Bana Ne Diyebilir miyiz Sana Ne Diyebilir miyiz? Edebiyat mı Edebi At mı Kurbanın Mahiyeti ve Bilinmesi Gerekenler Kurbanın Fazileti ve Önemi Niyet Okumak İnsan Fazlalık mı? Bir Şiir, Bir Eleştiri, Bir Yorum (Cevap) Sözümüzde Olması Gereken Üç Şey - Zarafet Sözümüzde Olması Gereken Üç Şey - Letafet İnsanda Olması Gereken Üç Şey /Doğruluk Cami ve Çocuklarımız Özümüzde Olması Gereken Üç Şey: Milli Kimlik /Milliyet Ramazan Ayı Üzerine Olmazsa Olmazımız Olan Üç Şey / Din Dil İman Hayâ Sadakat Vefa Güven Sahip Olmamız Gereken Üç Şey: Vicdan Sahip Olmamız Geren Üç Şey: Merhamet Sahip Olmamız Gereken Üç Şey / Şefkat Arınmamız Gereken Üç Şey / 3 - Kibir Arınmamız Gereken Üç Şey / 2 Gurur - Kibir Arınmamız Gereken Üç Şey / Benlik - Ego - Nefs Ciddiyet Zikir Zan... Önyargı Kıskançlık Zamanı Boş Bırakma Kalbi Boş Bırakma Aklı Boş Bırakma Çerçi Nasıl Olmalıyım Nasıl Olmalıyız? Kılıf Hazırlamak ve Bahane Bulmak Hizmetçi miyim? Mü'minin Bayramı Nasıl Okumalıyız? / Bedenen Okumak Kalben Okumak Nasıl Okumalıyız? Anmak mı Kutlamak mı? El - Hayâ Vel - İman / Hayâ İmandandır Gıybet / Dedikodu Aziz Valentine / 14 Şubat Sevgililer Günü Tarihçesi Ön yargı Hoşgörü Sevgi Şükür Asla Bırakmamanız Gereken Üç Şey Kürt İsyanları Kur'an-ı Kerim'de İlk Emir Bilmek İstiyorum İçimdeki Ben 'Her Söze Mühür Olmak İster' Bir Gün mü Her Gün mü? İçimdeki Şeytan Yargılama Suçlama Tehdit Etmek Kusur Bulma Şikâyet Etmek Tahrik Etmek Eğitim sürecinde yapılan yanlışlar: Yalan Söylemek Uzak Durman Gereken Üç Şey: Yalan, Aşırı Hırs, Kıskançlık /2 Uzak Durman Gereken Üç Şey: Yalan, Aşırı Hırs, Kıskançlık Utandırmak Şu Üç Şey Kazanmanın Anahtarı /4 Şu Üç Şey Her İki Dünyayı da Kazanmanın Anahtarıdır /3 Şu Üç Şey Her İki Dünyayı da Kazanmanın Anahtarları /2 Şu Üç Şey Her İki Dünyayı da Kazanmanın Anahtarı /1 Adanmak ve Teslimiyet Görevden İmtina Etmek / İsteksiz Olmak, Kaçınmak