Bir Gece… Bir Tren / Johan Daisne

Gece yarısını çoktan geçmişti…

Camın önünde durup dışarı baktım.

Yüzen şehir önümdeydi. Suyun içindeki evlerin bazılarının önünde tekneler bağlıydı. Deniz koyu siyah ve kıpırtısızdı. Uzaklardaki binaların ışıkları titreşiyor, sokağın köşesindeki sokak lambasının yorgun ışığı ise çevresini aydınlatmaya yetmiyordu. Evimin arka tarafındaki caddeden hiçbir araba geçmiyordu. Belli ki herkes uyuyordu.

Sokağın sessizliğini iki kedinin çıkardığı tuhaf sesler bozdu. Burun buruna durmuş, birbirlerinden gözlerini ayırmadan, neredeyse hiç kıpırdamadan miyavlamaya hiç de benzemeyen sesler çıkarıyorlardı. Ne birbirlerine saldırıyor ne de uzaklaşmaya niyetleniyorlardı. Sanki yalnızca kendilerinin anlayabildiği bir dilde konuşuyor, karşılarındakinin ne söylediğini anlamaya çalışıyorlardı.

Oysa konuşa konuşa anlaşması gereken insanlardı.

Bir süre onları izledikten sonra gözlerim yeniden karşımdaki evlere, bağlı teknelere ve karanlık sokağa çevrildi. Her şey olması gerektiği yerdeydi ama bütün bu sıradan görüntünün içinde açıklayamadığım bir yabancılık vardı. Sanırım biraz önce okuduğum kitabın etkisindeydim.

İnsan, hayatının büyük bölümünü bir sonraki günün mutlaka geleceğine inanarak geçiriyordu. Sabah uyanıyor, alıştığı sokaklardan geçiyor, aynı işlere yetişiyor, akşam olduğunda evine dönüyor ve bütün bunların ertesi gün yeniden yaşanacağından neredeyse hiç kuşku duymuyordu. Bu düzenin ne kadar kırılgan olduğunu düşünmek ise çoğu zaman aklına bile gelmiyordu. Belki de bu hayatı sürdürebilmek için biraz böyle olmak gerekiyordu.

Camı kapatıp salona döndüm. Pencerenin önündeki küçük yuvarlak cam masamda yarısı içilmiş kahvem, birkaç sayfasına not kâğıtları yapıştırdığım kitap ve okumaya başladığım saatten beri yerini değiştirmediğim iPad duruyordu.

Kitabı yeniden elime aldım.

Bir Gece… Bir Tren - Johan Daisne.

İlk bakışta olağanüstü bir tren yolculuğunu anlatan bu kısa romanın son sayfasını çevirdiğimde hikâyenin nasıl sona erdiğinden çok, geride bıraktığı sorularla ilgilenmeye başlamıştım.

Ölümle yaşam arasındaki sınır neredeydi?

İnsan gördüklerinin gerçek olduğundan nasıl emin olabilirdi?

Zaman duvardaki saatlerin gösterdiği gibi mi ilerliyordu yoksa bilincimizin içinde bambaşka bir akışı mı vardı?

Kitabın ilk sayfasını yeniden açtım.

Johan Daisne, hikâyesini Jean Van Kalck adında bir dostuna ithaf etmişti. İthafın altında ise trenin her zaman geri döneceğini söyleyen bir cümle bulunuyordu.

Kimdi bu Jean Van Kalck?

Merak edip araştırmaya başladım.

Brüksel’de yaşayan, 1947 yılında Electa adında küçük bir yayınevi kuran bir yayıncıydı. Johan Daisne ile dostlukları kitaplarla sınırlı değildi. Yazarın Brüksel’de ders verdiği çarşamba günlerinde birlikte öğle yemeği yiyor, edebiyat üzerine konuşuyor, yayımlamayı düşündükleri eserleri tartışıyorlardı.

En baştaki ithaf cümlesinin içinde yer alan kitabın adının da neden orada bulunuyor olabileceğine dair bir düşünce belirdi zihnimde.

Masada On Üç Kişiyle (Met dertien aan tafel)

On üç kişi…

Bu sayı zihnimde hemen Leonardo da Vinci’nin Milano’daki Santa Maria delle Grazie Manastırı’nın duvarına resmettiği Son Akşam Yemeği’ni canlandırdı.

İsa ve on iki havarisi.

Aynı sofrada oturan on üç insan.

Yaklaşan ihanetin, ölümün ve ardından gelecek diriliş inancının gölgesinde yenilen son yemek.

Acaba Johan Daisne bu başlığı seçerken o sofrayı mı düşünmüştü?

Bunu bilmiyordum. Üstelik araştırmam sırasında derlemenin adının yayımlanmadan önce bir ara “Masada On Dört Kişiyle” olarak geçtiğini de öğrendim. Belki on üç sayısının özel bir anlamı yoktu. Belki de yalnızca kitaptaki anlatıların sayısını gösteriyordu ama benim zihnimde o sofra çoktan kurulmuştu. Bir yanda ölümün yaklaşmakta olduğu kutsal bir anlatı, diğer yanda yıllar sonra bir dostun yokluğuyla eksilecek gerçek bir masa vardı.

Jean Van Kalck’ın 16 Ekim 1957’de öldüğünü öğrendiğimde kitabın ilk sayfasına yeniden döndüm.

Johan Daisne bu hikâyeyi ilk kez 1948 yılında bir dergide yayımlamıştı. Dostu o sırada hayattaydı. Roman 1950’de Van Kalck’ın yayımladığı on üç anlatılık derlemede yer almış, aynı yıl tek başına kitap olarak da basılmış ve 1963’ten sonraki baskılarından itibaren de ölmüş dostuna ithaf edilmişti.

Demek ki hikâye önce yazılmış, yas daha sonra onun ilk sayfasına yerleşmişti.

Bir insan yıllar önce ölüm üzerine bir hikâye yazar, sonra hayat gerçekten sevdiği birini elinden aldığında dönüp aynı hikâyenin başına onun adını koyarsa yazdığı sözcüklerin anlamı değişir mi?

Ölüm hakkında düşünmekle bir dostun artık o çarşamba yemeklerine gelmeyeceğini bilmek arasında, hiçbir felsefi açıklamanın bütünüyle kapatamayacağı bir mesafe var. Bunu çok iyi biliyorum, iki yıl önce babamı kaybettim.

Johan Daisne’nin yaşamına ilişkin araştırmalarım sırasında yeni doğan kızını da kaybettiğini öğrendim. Bu olayın romanın yazıldığı tarihle ilişkisini henüz bilmiyordum ama yazarın ölümle kurduğu ilişkinin yalnızca edebî bir meraktan ibaret olmayabileceğini düşündüm.

Bu roman yayımlandığında İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin üzerinden yalnızca üç yıl geçmişti. Avrupa henüz yıkılmış şehirlerinin, kaybettiği insanların ve toplama kamplarında yaşananların izlerini taşıyordu. Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombaları, insanlığın bilimsel ilerlemeye duyduğu güveni derinden sarsmış; savaşın ardından başlayan Doğu-Batı gerilimi, dünyanın yeni bir felaketle karşılaşabileceği korkusunu büyütmüştü.

İnsan atomun çekirdeğini parçalamayı başarmıştı ama kendi içindeki karanlığı aydınlatmakta aynı başarıyı gösterememişti.

Yüzyıllar boyunca doğanın sırlarını çözmeye çalışan akıl, sonunda kendi türünü yok edebilecek bir güce ulaşmıştı. Üstelik bu gücün nasıl kullanılacağına karar veren de yine insandı.

Acaba Daisne’nin romanındaki karanlık, biraz da bu çağın karanlığı mıydı?

Bunu elbette kesin olarak bilemezdim fakat bir yanda ölümün toplumsal ölçekte yarattığı korku, diğer yanda insanın sevdiği birini kaybettiğinde yaşadığı kişisel sarsıntı vardı. Biri tarihin, diğeri tek bir hayatın içindeydi ama her ikisi de insanı aynı sorunun karşısına getiriyordu.

Ölümün ne olduğunu açıklamak, onun anlamını kavramak için yeterli miydi?

Kitabın son sayfasını açtım.

Profesör Hernhutter’in artık yürüyemeyen bedeni, Val’ın ölümü ve anlatıcının hastaneden uzaklaşırken yaralı ahşap bir kuklaya benzetilmesi zihnimde birbirine bağlanmaya başlamıştı.

Tam o sırada arkamdan bir ses duydum.

— Peki, sizce hangimiz gerçekten geri döndük?

Başımı çevirdiğimde kapının yanında, üzerinde biraz eskimiş ceketiyle, orta yaşlarını geçmiş, iri yapılı bir adam duruyordu. Yorgun görünüyordu ama gözlerinde, uzun zamandır anlatmak istediği bir şeyi sonunda söyleme fırsatı bulmuş insanların sabırsızlığı vardı.

Elindeki sigarayı göstererek hafifçe gülümsedi.

— Ateşiniz var mı?

Bu soru tanıdıktı.

Üstelik yalnızca soru değil, karşımdaki adam da.

— Siz…

Cümlemi tamamlayamadan adam başını hafifçe eğdi.

— Bana X diyebilirsiniz. Zaten hikâyemi okuduğunuza göre adımı bilmediğinizi de biliyorsunuz.

Bir süre birbirimize baktık.

Nasıl içeri girdiğini sormadım. Gecenin bu saatinde, biraz önce okuduğum romanın anlatıcısının salonumda bulunmasını açıklayabilecek bir cevap zaten beklemiyordum.

Masaya doğru yürüdü ve kitabı görünce durdu.

— Okudunuz mu?

— Evet ama sanırım sizin yolculuğunuz benim için henüz bitmedi.

Sandalyeyi çekip oturdu. Ceketini çıkarmadı. Sanki birazdan kalkıp yeniden bir trene yetişmesi gerekiyormuş gibi huzursuzdu.

— Benim için de bitmedi. O geceden sonra ne zaman bir trene binsem uyuyan yolcuların yüzlerine bakmadan edemiyorum. Bir de saatime… Özellikle saatime.

Karşısındaki sandalyeye oturdum.

— Size bir şey sormak istiyorum. Hemşire size eve telgraf çekmek isteyip istemediğinizi sorduğunda neden cevap vermediniz?

Yüzündeki ifade değişti.

— Ne söyleyeceğimi bilmiyordum. Evime döndüğümde karıma ne anlatabilirdim? Bir tren kazasından kurtulduğumu mu yoksa ölümün kıyısında başka bir hayat gördüğümü mü? Üstelik bunlardan hangisinin doğru olduğunu ben de bilmiyordum.

— Peki şimdi biliyor musunuz?

Başını kaldırdı.

— Hayır. Bu yüzden buradayım.

Kitabı önüme doğru çektim.

— Öyleyse en başından başlayalım ama bu kez trene bindiğiniz andan değil, uykuya dalmadan önce düşündüklerinizden.

X arkasına yaslandı.

— Profesör Hernhutter de bize buna benzer bir soru sormuştu.

— Biliyorum. Üçünüzün de uykuya dalmadan önce düşündüklerinizi birbirinize anlattığınızı hatırlıyorum. Siz, hayatın güzelliğini; profesör, yaşamın görünenden daha büyük bir anlamı olup olmadığını; Val ise henüz önünde duran geleceği düşünüyordu.

— Çünkü üçümüz birbirimizden farklı insanlardık.

— Elbette ama aynı zamanda birbirinizi tamamlıyor gibiydiniz. Profesörün yıllar boyunca biriktirdiği bilgi, sizin yaşama duyduğunuz bağlılık ve Val’ın gençliği…

X hafifçe gülümsedi.

— Böyle söyleyince sanki üçümüz farklı zamanlarda yaşıyormuşuz gibi oluyor.

— Belki de öyleydi.

— Ama aynı trende yolculuk ediyorduk.

— İşte beni düşündüren de bu.

X sigarasını yakmak için elini cebine attı. Çakmağını bulamayınca masanın üzerindeki kibrit kutusunu ona uzattım.

Bir kibrit çaktı. Alevin kısa süreli ışığı yüzünü aydınlatırken romanın karanlık vagonları gözümün önüne geldi.

— Trende herkes uyuyordu, değil mi?

— Evet. Önce bunu tuhaf bulmamıştım. Akşam trenlerinde uyuyan yolcular görmek alışılmadık bir şey değildi. Vagonlar arasında yürüdükçe durumun yalnızca bulunduğum kompartımana özgü olmadığını da anladım. Herkes uyuyordu ve tren durmadan ilerliyordu.

— Peki, sizi asıl endişelendiren şey neydi? İnsanların uyuması mı yoksa trenin nereye gittiğini bilmemeniz mi?

Bir süre düşündü.

— Sanırım ikincisi. Uyuyan insanları uyandırabilirsiniz ama nerede olduğunuzu bilmiyorsanız ne yapacağınızı da bilemezsiniz.

— Belki de bu yüzden kitabın orijinal adındaki eylemsizlik kavramı beni bu kadar düşündürdü.

— Atalet mi?

— Evet. Fizikte bir cismin hareket durumunu korumasını anlatan bu kavram, insanın hayatına uygulandığında bambaşka bir anlam kazanıyor. İnsan bazen kendi alışkanlıklarının içinde öylesine uzun süre yaşıyor ki hareket etmeyi ilerlemekle, bir düzenin parçası olmayı da özgür olmakla karıştırıyor.

X sigarasından bir nefes çekti.

— Siz treni insanlığa benzetiyorsunuz.

— Belki. İnsanlık da zaman zaman kendi kurduğu sistemlerin içinde nereye gittiğini sorgulamadan ilerlemiyor mu? Bir savaşın ardından başka bir savaşa hazırlanabiliyor, geçmişin felaketlerini bildiği hâlde aynı hataları başka biçimlerde tekrarlayabiliyor.

— Peki, bizim trenden inmemiz ne anlama geliyor?

— Bence asıl ilginç olan bu. Trenden indiğinizde kendinizi kurtardığınızı düşünüyorsunuz ama bu kez de nerede olduğunuzu bilmiyorsunuz. Alışılmış düzenin dışına çıkmak, insanı hemen gerçeğe ulaştırmıyor olabilir mi?

X gülümsedi.

— Profesör olsaydı size fizik yasalarından söz ederdi.

— Onunla konuşmayı çok isterdim.

— Neden?

— Aklını kullanırken hayal gücünden de vazgeçmeyen biriydi. Bilginin sınırlarını kabul ediyor ama bu sınırların ötesinde ne bulunabileceğini araştırmaktan da korkmuyordu.

— O gece bize hayatın başka bir boyutu olabileceğini anlatmıştı.

— Hatırlıyorum. Meccano parçalarından söz etmişti.

X’in yüzündeki gülümseme kayboldu.

— Evet.

— Hayatımız boyunca öğrendiklerimizi, kurduğumuz düşünceleri, birbirine eklediğimiz bilgileri bir yapı oyununun parçalarına benzetiyordu. İnsan aklının bu parçalarla görünmeyen bir dünyaya ulaşabilecek bir köprü kurup kuramayacağını düşünüyordu.

— Profesör için bilim yalnızca cevap bulmak değildi.

— Aynı zamanda yeni sorular sormaktı.

Bir süre sustum.

— Fakat kitabın sonunda onu gördüğünüzde…

X başını önüne eğdi.

— Yürüyemiyordu. Üstelik zihni de eskisi gibi değildi.

— Beni en çok etkileyen şeylerden biri de buydu. Dünyayı anlamak için bütün hayatı boyunca çalışan bir insanın, sonunda kendi düşüncelerini bile birbirine bağlamakta zorlanması.

— Profesör kötü bir insan değildi.

— Tam tersine. Val’ı yalnız bırakmamak için sizinle birlikte trenden inmişti. Bilgisinin yanında merhameti de vardı. Bu yüzden onun son hâli içimi daha çok acıttı.

X dikkatle yüzüme baktı.

— Anlamadım. Neden?

— İnsan aklının yalnızca neler başarabileceğini değil, bütün başarılarına rağmen neleri önleyemediğini de düşündürdü. Johan Daisne’nin romanını savaş sonrasının dünyasında okuduğumda profesörün sakatlığı bilimin kendisinden çok, insanın bilgiyi kullanırken üstlenmesi gereken sorumluluğu hatırlatıyor bana.

— Bilimin bütün felaketleri önlemesini mi bekliyorsunuz?

— Hayır ama bilginin insanı daha güçlü kılmasıyla daha bilge kılması arasında bir fark olduğunu düşünüyorum. Atomun yapısını çözebilen insanın, bu bilgiyi kendi türüne karşı kullanmamayı da öğrenmesi gerekiyordu.

X bir süre sustuktan sonra mırıldandı.

— Val’ı da koruyamadık.

Bu kez cevap vermedim çünkü konuşmamızın başından beri zihnimde duran ama bir türlü yaklaşmak istemediğim yere, genç Val’a gelmiştik.

X’in gözleri masanın üzerindeki kitabın son sayfasına kaydı.

— Onu ilk gördüğümüzde çok panikti. Nerede olduğumuzu soruyordu. Biz de bilmiyorduk. Profesör onun yalnız kalmasını istemediği için trenden indi.

— Sonra üç kişi yürümeye başladınız.

— Evet. Karanlığın içinde, nereye gittiğimizi bilmeden. Val bize yardım ediyordu. Özellikle profesöre. Gençti, güçlüydü. Bir hendeği geçerken profesörü neredeyse kucağına almıştı. Korkusuna rağmen kısa sürede neşelenmiş, her şeyi bir maceraya dönüştürmeye başlamıştı.

— Çünkü önünde uzun bir hayat olduğuna inanıyordu.

— Evet. Hukuk okuyordu. Ailesinin yanına gidip geliyordu. Yapmak istediği pek çok şey vardı.

— İşte bu yüzden Val’ın ölümü bana yalnızca bir gencin ölümü gibi görünmedi.

X başını kaldırdı.

— Nasıl yani?

— Onun gençliğinde, yaşama isteğinde, korkmasına rağmen yoluna devam etmesinde insanlığın geleceğini gördüm. Henüz gerçekleşmemiş bütün imkânları temsil ediyordu sanki. Oysa romanın sonunda ölen kişi oydu.

X’in yüzünde derin bir keder belirdi.

— Onu son gördüğümde…

Cümlesini tamamlayamadı.

— Tramvaya binmişti, değil mi?

— Evet. Bizden ayrılmıştı. O sırada bunun son görüşmemiz olduğunu bilmiyordum.

— İnsan çoğu zaman son kez gördüğü birini son kez gördüğünü bilmeden uğurlar.

X gözlerini kapattı.

— Keşke onu durdurabilseydim.

— Ama ne olacağını bilmiyordunuz.

— Yine de keşke…

Bazı kayıpların karşısında sözcüklerin yapabileceği fazla bir şey olmadığını bildiğimden onu teselli etmek için bir şey söylemedim ve bir süre sonra kitabın son sayfalarını yeniden çevirdim.

— Val’ın cebinden çıkan kupa kızını hatırlıyor musunuz?

X başını kaldırdı.

— Nasıl unutabilirim?

— O iskambil kâğıdı beni çok düşündürdü çünkü konuk evinde yaşadığınız tuhaf gecenin ardından kazanın gerçekliği içinde yeniden karşınıza çıkıyordu. Sanki iki ayrı dünya arasında küçük bir bağlantı bırakılmıştı.

— Hemşire onu Val’ın gömleğinin arasına koydu.

— Kalbinin üzerine.

— Evet.

— O anda kupa kızı artık yalnızca bir oyun kâğıdı değildi. Val’ın gençliğinin, belki de hiç gerçekleşmeyecek bir aşkın hatırasına dönüşmüştü.

X gözlerini pencereye çevirdi.

— Profesör o kadında geçmişini görüyordu.

— Val ise geleceğini.

— Ya ben?

Bir an düşündüm.

— Siz ikisinin arasında kalmıştınız. Geçmişin bilgisiyle geleceğin imkânları arasında, yaşadığınız anı anlamaya çalışan bir insan olarak.

X bana döndü.

— Bizi birbirimizden ayırmak istemiyorsunuz galiba.

— Çünkü kitabı bitirdiğimden beri üçünüzün aslında birbirinden ayrı olmadığınızı düşünüyorum.

— Nasıl yani?

— Belki de siz üç ayrı insan değil, aynı insanlığın üç farklı yönüsünüz. Profesör insanlığın aklı ve biriktirdiği bilgisi, Val geleceği, siz ise bütün bunların arasında yaşayan insanın kendisi.

X arkasına yaslandı.

— Peki, neden yalnızca ben kurtuldum?

Bu soruyu bekliyordum ama cevabını vermek düşündüğüm kadar kolay değildi.

— Belki de romanın en ürpertici tarafı bu. Profesör artık yürüyemiyor, Val ölüyor ama siz yaşamaya devam ediyorsunuz.

— Kurtulmamın kötü bir şey olduğunu mu düşünüyorsunuz?

— Hayır fakat kitabın sonundaki benzetme beni düşündürüyor. Johan Daisne sizi yaralanmış ahşap bir kuklaya benzetiyor.

X uzun süre konuşmadı.

— O an kendimi gerçekten öyle hissediyordum.

— Kukla hareket edebilir ama hareketinin iradesi kendisine ait değildir. Siz hastaneden ayrıldığınızda yürüyebiliyordunuz, evinize dönebilirdiniz fakat yaşadıklarınızdan sonra hayatınızın gerçekten sizin denetiminizde olup olmadığını sorgulamadan devam edebilir miydiniz?

— Bilmiyorum.

— Ben de bilmiyorum ama insanlığın durumunu düşündüğümde aynı soruyla karşılaşıyorum. Kendi geliştirdiği makinelerin, kurduğu düzenlerin ve verdiği kararların sonuçları içinde yaşamayı sürdüren insan, bazen bunların yönünü değiştirme gücünü kaybetmiş gibi görünüyor.

X sigarasını küllüğe bıraktı.

— Yani trene geri dönüyoruz.

— Evet.

— Peki, sizce insanlık o trenden inebilir mi?

Bir süre düşündüm.

— Aslında önemli olan önce uyandığını fark etmesidir çünkü bir şeyleri bilmekle onların sorumluluğunu almak aynı şey değil.

X hafifçe gülümsedi.

— Profesör olsaydı bu cevabınızı yeterli bulmazdı.

— Hmm. Aslında haklı olurdu. Farkına varmak da tek başına hiçbir şeyi değiştirmiyor ama insan, içinde bulunduğu durumu anlamadan da ona karşı bir şey yapamıyor.

Bir süre ikimiz de sessiz kaldıktan sonra X masanın üzerindeki kitabı eline aldı.

— Siz bütün bunları Johan Daisne’nin anlatmak istediğini mi düşünüyorsunuz?

— Kesin olarak hayır. Onun niyetini bildiğimi iddia edemem. Anlatıcısı olduğunuz romanın ölümle yaşam arasındaki sınırı, bilincin gerçekliği nasıl algıladığını ve insanın görünmeyen bir dünyaya ulaşma arzusunu araştırdığını da görüyorum ama bir kitabın anlamı yalnızca yazarının yazarken düşündüklerinden ibaret olabilir mi?

— Sizce olamaz mı?

— Bence büyük edebiyat eserlerinin en önemli özelliklerinden biri, farklı zamanlarda yaşayan insanların onlarda kendi çağlarının sorularını bulabilmesidir. Johan Daisne bu romanı yazarken belki yaşamla ölüm arasındaki geçişi düşünüyordu. Ben ise onu okurken savaş sonrası insanlığın geleceğine duyduğu güvenin nasıl sarsıldığını düşündüm.

X kitabın kapağını okşadı.

— Demek ki aynı tren sizi başka bir yere götürdü.

— Evet. Üstelik yolculuğun sonunda nereye vardığımdan hâlâ emin değilim.

X ayağa kalktı.

Ceketinin yakasını düzeltip pencereye doğru yürüdü ve bir süre dışarıyı seyretti.

— Gitmem gerekiyor.

— Nereye?

— Bilmiyorum ama artık her yolculuğun nereye varacağını da önceden bilmem gerekmiyor.

Ben de ayağa kalktım.

— Size son bir soru sorabilir miyim?

— Elbette.

— O gece yaşadıklarınızdan sonra ölümden daha az mı korkuyorsunuz?

Bir süre düşündü.

— Ölümden daha az korktuğumu söyleyemem ama hayata artık daha dikkatli bakıyorum. İnsanların yüzlerine, ağaçlara, bir fincan kahveye, eve dönerken geçtiğim sokaklara…

— Çünkü bütün bunların bir gün sona ereceğini biliyorsunuz.

— Bunu önceden de biliyordum ama bilmekle gerçekten farkına varmak arasında büyük bir fark varmış.

Kapıya doğru yürümeye başladık ve X dışarı çıkmadan önce bana döndü.

— Siz de artık kitabı bitirdiniz.

— Evet.

— Peki, ne anladınız?

Bir an duraksadıktan sonra Profesörün bilgeliği, Val’ın gençliği, X’in hayata duyduğu sevgi ve bütün bunların bir tren kazasının içinde nasıl birbirine karıştığı zihnimde belirdi.

— Sanırım ölümden sonra ne olduğunu öğrenemedim ama yaşarken neleri kaybedebileceğimizi ve bazen kaybettiklerimizin farkına bile varmadan yolculuğumuzu nasıl sürdürdüğümüzü biraz daha iyi anladım.

X başını salladı.

— Bu da az şey değil.

Elini uzatıp benimle tokalaştıktan sonra kapıdan çıktı.

Arkasından baktığımda, ceketinin koyu renkli kumaşı apartman koridorunun loş ışığında giderek belirsizleşiyordu. Merdivenlere doğru ağır adımlarla ilerlerken bir an durup arkasına bakacağını düşündüm ama dönmedi. Koridorun sonunda ışığın ulaşamadığı karanlığa karıştı ve sanki orada hiç bulunmamış gibi gözden kayboldu.

Kapıyı kapatıp masama geri döndüğümde kahve fincanı hâlâ aynı yerdeydi. Kitabın sayfaları açıktı ve gece boyunca konuştuğumuz bütün olaylar sanki hiçbir şey yaşanmamış gibi basılı sözcüklerin arasında sessizce bekliyordu.

Küllükte yarısı içilmiş bir sigara duruyordu ama ben sigara içmiyordum ki...

Bir süre şaşkınlıkla ona baktıktan sonra sandalyeme oturup kitabın kapağını yeniden kendime doğru çevirdim ve Profesörün, Val’ın ve X’in başına gelenleri düşündüm.

Birinin bilgisi onu kurtaramamış, diğerinin gençliği yaşamasına yetmemişti. Hayatta kalan ise gördüklerini anlamlandırmaya çalışırken kendi iradesinden bile kuşku duyar hâle gelmişti.

Johan Daisne’nin üç yolcusu benim için artık yalnızca bir tren kazasının kahramanları değildi.

İnsanlığın aklı, geleceği ve kendisiydi.

Kitabın başındaki ithafın altında yer alan cümleyi yeniden okudum.

Tren her zaman geri geliyordu.

Ağır ağır ama mutlaka.

Belki de Johan Daisne’nin treninin yükü sadece ölüm değildi. Geçmişi, hafızayı ve insanlığın yüzleşmekten kaçındığı kendi tarihini de taşıyordu.

Bu düşünceyle kitabı kapattığımda aslında X’in gerçekten gelip gelmediğinden emin değildim. Belki gece boyunca hiç uyumamış, okuduğum romanın etkisiyle kendi zihnimde uzun bir konuşma yapmıştım. Belki de kitabın anlatıcısı, kendisinin bile cevaplayamadığı soruları bir başkasına sormak için sayfaların arasından çıkıp gelmişti.

Kahve fincanını kaldırıp mutfağa götürmek üzere ayağa kalktığımda gözüm küllükte duran yarım sigaraya yeniden ilişti.

Sonra kulağım duvar saatinin tıkırtısına gitti. Başımı çevirip baktığımda saniye ibresi hareket ediyor ve saat 06.30’u gösteriyordu.

Fincanı mutfağa bıraktıktan sonra yeniden pencerenin önüne geldim. Güneş henüz doğmaktaydı. Deniz hafif hafif kıpırdıyor, gecenin koyu siyahlığından sıyrılarak yeniden maviye dönüyordu. Karşı kıyıdaki binaların ışıkları sabahın aydınlığı içinde silikleşmiş, sokak lambası artık çevresini aydınlatmaya çalışmaktan vazgeçmiş gibiydi.

Tam o sırada uzaklardan bir tren düdüğü duydum. Oysa yaşadığım bu küçük ülkede tren yoktu ama bu kez şaşırmadım.

Pencereyi açtığımda gün doğumunun hafif esintisi yüzüme çarptı. Birazdan şehir uyanacak, insanlar evlerinden çıkacak, arabalar yollara dolacak ve hayat alışıldık düzeni içinde devam edecekti.

Gözlerim sokağın köşesine takıldı. Gece uzun süre birbirlerine tuhaf sesler çıkaran iki kedi ortalıkta görünmüyordu. Nereye gittiklerini bilmiyordum.

Bir süre boş sokağa baktıktan sonra arkamı dönüp masanın üzerindeki kitaba göz gezdirdim.

Aslında bütün mesele, trenin nereye gittiğini bilmekten önce, onun içinde uyuduğumuzu fark edebilmekti.

Deniz artık maviydi.

Saat 06.30’du.

Ve ben…

O sabah henüz hiçbir yere gitmemiş olmama rağmen uzun bir yolculuktan dönmüş gibiydim.

Serhan Poyraz