Kıskançlığın Soykütüğü

Kıskançlık ve Gıbta! Birbiriyle öneçıkardıkları nesneler bağlamında karşıt konumdalar: Gıbta, insanın sahip olmak isteyip de olamadığı bir nesne üzerinde yoğunlaşmasıdır; kıskançlık ise, sahip olduğu ama yitirmek istemediği bir nesne üzerinde yoğunlaşması! Dolayısıyla, kıskançlık sahip-olma bağlamında ‘mülkiyet’le ilişkilidir. Kıskançlık’ı mülkiyetin, gıbta’yı da mülkiyetsizliğin ruhsal dışavurumları olarak tanımlamak gerekir.

Bu dışavurum, daha çok, bir aşırı durum olarak yaşanır. Mülkiyetine sahip olduğunu düşündüğü nesneyi, son kertesine vardırılan bir tutkuya dönüştürerek kıskanmak! Tipik örnek, o bildik türkünün

A benim bahtı yarim
Gönlümün tahtı yarim
Yüzünde göz izi var
Sana kim baktı yarim

türküsünün son iki dizesindedir. Kıskanmanın, mülk edinilen nesneye bakılmasını bile, mülkiyet hakkının ihlali saymaya vardırıldığı durumlar!

Kıskançlık, Aşk’ın mülkiyet halidir. Barthes’in Littré’den alıntıladığı tanımla söylersem ‘Kıskançlık, Aşkta doğan ve sevilen kişinin başka birini yeğlemesi korkusunun ürünü olan duygu’dur. Öyleyse, sadece sevilen değil, sevilen’in yeğlemesi olasılığı olan öteki de kıskanılır: Barthes, ‘Bir Aşk Söyleminden Parçalar’ da bu durumu betimler: ‘ Kıskançlık, üç (belirlenemez) değişkenli bir denklemdir: her zaman iki kişiyi birden kıskanır insan: sevdiğini ve onu seveni kıskanırım. Odiosamato (İtalyancada ‘rakib’e böyle derler ; o,benim de sevdiğimdir; ilgimi çeker,kafamı karıştırır,beni çağırır durur.’ Bu konuda Dostoievsky’nin ‘Ebedi Koca’sına o biçare Velçaninov’a bakmamızı öneriyor Barthes…

Kıskançlık, seven kişinin sevilen’i ve sevilen’i seven öteki’ni kıskanması kadar, kendisinin de kıskanılmasını istediği durumları da içerebilir. Burada sevilen, arzunun ve mülkiyetin (kıskançlık ediminde arzu ve mülkiyet özdeştir) nesnesi değildir artık, tam karşıt bir konum sözkonusudur: Burada kıskançlığın öznesi, kıskançlığın nesnesine dönüşür: Sevdiğinin onu kıskanmasını arzular! Selahattin Pınar’ın, güftesi Mustafa Nafiz Irmak’a ait olan

Yalnız benim ol, el yüzüne bakma sakın sen
Kıskan beni, göğsünde uyut, yan ateşimden
Aşkın o zehir hasreti ruhumda yanarken
Kıskan beni, göğsünde uyut,yan ateşimden

O rast şarkısı da tastamam bu durumu gösterir. ‘A benim bahtı yarim’ türküsündeki konumla bu rast şarkıdaki konum, ‘bakmak’ edimi dolayımında kıskançlığın dönüşümünü gösterir: Kıskançlık, ilkinde aşığın, ‘bakılan yüz’ü (sevgiliyi) bir mülkiyet nesnesi olarak temellüküne; ikincisinde ise ‘bakan yüz’ün (sevgilinin), aşığı bir mülkiyet nesnesi olarak temellüküne olanak sağlar. Kıskançlıkta öznenin nesneye, nesnenin de özneye dönüşebilmesi durumu!

Barthes, ‘kıskançlık çirkindir, burjuvalara yaraşır’, diyor; - Barthes söylemiyor ama, kıskançlığın burjuvalara yaraşmasının nedeni, mülkiyetin burjuvaziyle birlikte bir yananlam (connotation) olmaktan çıkıp bir düzanlam’a (denotation) dönüşmüş olmasındandır.

ETİKETLER: Hilmi Yavuz Kıskançlığın Soykütüğü

NELER SÖYLENDİ?

Website Yorumları

Hilmi Yavuz

DİĞER YAZILARI Selahattin Hilav Kayboluş ve Yıkım Okuma Takıntısı Sevgili Şair Metin Altıok İçin Etiketlenmiş Bulundum ah güzdür güzdür o bulanık defter! Husrev-i Vâlâ-Himem Oruç Aruoba İçin Tarihi Tahrif Etmek ve Popüler Tarih Baba düzyazıdır anne şiir! Ah, Güzdür, Güzdür O, Bulanık Defter! Filozoflar ve Eşekler Üzerine Bir Deneme Okuma Takıntısı Bir Tartışma Üstüne: Pişmiş Aşa Nasıl Su Kattım? ah, güzdür, güzdür o, bulanık defter! Köpek Sosyolojisi: Modern mi, Moda mı? Vicdan, Mülkün Temelidir Elbiselikler Çeviri Şiirler Kaynakçası: Hangi Şiir Kimin? Dinî Bayramların Ruhaniyeti Niçin Yok Oldu? Safa Önal: Hatıra, Şairdir! Yalan Üzerine Bir Deneme Sofra ve İktidar Sigara Nostaljisi Üzerine Notlar Missouri Geldi! Para Üzerine bir Deneme 1950 Kuşağı Üzerine Notlar Canım Kardeşim Oruç Aruoba İçin İnsanoğlu güvende mi? Anketler ve İdeoloji ‘İstanbul Beyefendisi’ Fethi Naci’yi Anmak Çocukluğumun Ramazanları Sivil Toplum Üzerine Asrîleşme İkonları Kabul Günleri ‘Vicdan, Mülkün Temelidir’ Sorulmaması Gereken Sorular Bursa’da Ben: Çocuk Narkissos ve Yaşlı Dionysos ‘Filozoflar ve Eşekler’ Üzerine Bir Deneme Cemal Süreya Baba düzyazıdır; anne şiir! İşkence ve İşkencenin Tarihi Üzerine Okuma Takıntısı Fragmanlar Yaz İkindileri Haziran! Ayların En Zalimi! Eski Telefon Anıları Felsefe ve Şiir İlişkisi Üzerine Notlar ‘Ah güzdür, güzdür o bulanık defter!’