İnsanın en büyük yanılgılarından biri, zekâsının sınırlarını hakikatin sınırlarıyla karıştırmasıdır. Bildikçe güçlendiğini, düşündükçe derinleştiğini, ölçebildiği her şeyi anlayabildiğini zanneder. Oysa bilgi arttıkça insanın karşısına çıkan asıl gerçek, bilmediklerinin ne kadar büyük olduğudur.
Zekâ, insanın dünyayı anlamlandırmak için sahip olduğu en güçlü araçlardan biridir. Verileri toplar, ilişkiler kurar, nedenleri araştırır, sonuçları hesaplar. Somut olanı çözümler; görünür olanı sınıflandırır; ölçülebileni anlamlandırır. Fakat hayat, yalnızca ölçülebilenlerden; hakikat de yalnızca aklın açıklayabildiklerinden ibaret değildir.
Çünkü insanın karşısında bütün kavrayışını aşan bir varlık alanı bulunur; aşkın olan, sonsuz olan, tariflere sığmayan… Bazen en gelişmiş düşünce biçimleri bile bu büyüklüğün karşısında yetersiz kalır. İnsan zihni bir yere kadar ilerler; sonra kendi sınırına ulaşır. İşte orada akıl hayrete düşer, kesinlikler sarsılır ve insan, bilmenin ötesinde bir idrakle karşılaşır. Bir düşünün; birkaç ince kalem, koca bir taşın ağırlığını taşımaya çalışıyor. Her biri kendi gücü ölçüsünde direniyor fakat taşı ayakta tutmaya güçleri yetmiyor. Kalemlerin sayısını artırmak, onların taşıma kapasitesini sonsuzlaştırmıyor. Çünkü her araç, kendi imkânları ve sınırları içinde işlev görüyor; dayanma gücü yettiği kadar.
İnsan aklı da böyledir; ne kadar gelişirse gelişsin, her şeyi kuşatabilecek bir kudrete sahip değildir. Daha fazla bilgi, daha fazla veri ve daha güçlü analizler bize yeni kapılar açabilir ancak bütün kapıların anahtarını elimizde tuttuğumuz anlamına gelmez.
Belki de insanı yanılgıya sürükleyen şey, zekâsının güçlü olması değil; bu gücün sınırsız olduğunu düşünmesidir. Oysa akıllı olmakla hikmet sahibi olmak aynı şey değildir. Bilgi biriktirmek başka, bilginin insana kendi sınırlarını gösterebilmesi bambaşkadır. Gerçek olgunluk, her soruya cevap vermekte değil; cevabını henüz bulamadığı soruların karşısında da düşünmeye devam edebilmektedir. Kendini okyanusta yol alan bir gemi sanan insan, bazen yalnızca bir leğenin içinde yüzen kâğıttan bir kayıktır. Üstelik leğenin sınırlarını dünyanın sınırları zannetmektedir. Suyun derinliğini değil, kendi hayalinin genişliğini ölçmektedir. Oysa insanın gördüğü ufuk, varlığın tamamı değildir.
Belki de asıl bilgelik, zekânın ulaştığı son noktada başlar. İnsanın kendi küçüklüğünü fark ettiği, kesin hükümler vermekten vazgeçtiği ve hakikat karşısında tevazu duyduğu yerde…
Çünkü insan, her şeyi anlayabildiği için değil, anlayamadıklarının büyüklüğünü fark edebildiği ölçüde derinleşir. Ve bazen en büyük idrak, bir adım daha ileri gitmek değil; durup kendi sınırlarını görebilmektir.
***
Musa Aşkın
Zekânın Taşıyamadığı Hakikat
Suna Türkmen Güngör
Ben Keyfim ve Kâhyası
Mine Çağlıyan
Sonsuzluğun FrekansI 33 / Yedi Diyar Yedi Savaş
Ümmügülsüm Hasyıldırım
Neyin Hesabı
Ebru Bozcuk
Şimdi Yeni Şeyler Söyleme Zamanı
Hilmi Yavuz
Tanpınar ve İktisat
Sebahattin Polat
Kelimelerin Hafızası
Serhan Poyraz
Bir Gece… Bir Tren / Johan Daisne
Şükrü Doruk
Üslup Meselesi: Taklitten Şahsiyete, Dünden Bugüne
Dilek Tuna Memişoğlu
Bir Kasım Sabahında
Ayşe Parlar Gürkan
Gerçek Olmadan Önce
Sedat İlhan
Yeni İşim /2
Ahmet Furkan Demir
Teknofest Güneydoğu
Hüseyin Uyar
Distopya
Cengiz Hortoğlu
Evine Hoş Geldin
Demet Mannaş Kervan
Sorgula
Hakan Cucunel
Avrupa Düşünce Dünyasına Bir Bakış
Deniz İmre
Normali Neden Kutsuyoruz
Nevin Bahtişen
Yarım Kalan ve Ufuktaki Düşler
Hamiyet Su Kopartan
Türkçemizin İncelikleri (I)
Mehmet Şahan
Paylaşmak /3
Gevher Aktaş Demirkaya
Perde Arkasındaki Söz Hacivat ve Karagöz Neden Öldürüldü
Yusuf Sarıkaya
Paşaköy Hasan Paşa Camii / Yozgat
Prof. Dr. Nevzat Tarhan
Ben Toksik miyim?
Sami Çelik
Her Nisan Ayı Yaklaştığında...
Haluk Özdil
Yazdım Çünkü O Bir Anneydi ve Tek Suçu Kadın Olmaktı
Ümit Polat
Hakan Bahçeci’nin Öykü Yoculuğu
Muhammet Çavdar
Bir Uyku Bin Ölüm
Reyhan Mete
Ey Ruh! Geldiysen Üç Kez Tıkla
Esedullah Oğuz
İçimiz Dışımız Suriye
Ufuk Batum
Yediği Ayazı Unutmamak
Uzman Klinik Psikolog, Dr. Ezgi Yaz
Hayat Gökyüzüdür, Bakış Açımız da Teleskop
Tamer Şahin
Dünyalı Barış Manço
Kadir Çelik
Affet Bizi Güzelhisar