Kelimelerin Hafızası

Geçmişe sırtını dönenler, bastıkları toprağın kaç bin yıllık bir duayla ıslandığını unutur; unuttukça kendi etraflarında dönmeye başlar ve attıkları her turu yeni bir kıta sanır.

Ne var ki dönüp durduğumuz yer bile bir yol, o yol da tek bir uzun cümlenin içinden geçiyor. İlk söze, ilk çizgiye tutunduğumuz günden beri aynı anlatının içindeyiz.

Hiçbir hikâye boşlukta doğmaz. Kaleme aldığımız her satırın altında, bizden çok önce rüzgâra bırakılmış bir sesin tortusu vardır. Bir romanın ilk sayfasını araladığımızda, bir tiradı usulca fısıldadığımızda ya da ilk şiirin izini sürdüğümüzde aslında yaptığımız şey, yüzyıllardır sönmeden bekleyen o kadim ateşe kendi topladığımız bir tutam çalıyı bırakmaktır.
Kimse kelimelerin dünyasına ilk kez adım atmaz. Hepimiz bizden önce kurulmuş cümlelerin gölgesinde serinler, onların izlerine basarak yürümeyi öğreniriz. Bu yüzden ilk adımlarımız biraz kekeler, biraz taklittir. Tıpkı bir çocuğun konuşmayı öğrenmek için annesinin ağzına bakması gibi, yazmaya heves eden her çırak da önce ustalarının sesini emanet alır.

Elbet içimizde yazıya dair hiç susmayan bir arayış vardır; biraz belalı, biraz güzel. Gecenin bir yarısı bizi yataktan kaldırıp tek bir kelimenin peşine düşüren o tuhaf arzu. İmkânsız olduğunu bile bile yazılmış her şeyi okuma açlığıdır bu; söylenmiş her sözü duyma isteği. Çünkü neyin yazılıp söylendiğini görmeden, neyin henüz yazılıp söylenmediğini nasıl bilebiliriz ki?
Bir emekçinin nasırlı ellerine takılıp kalan bir bakışın içimizde bıraktığı suskun çığlığın saklı cümlesini aralamak için bütün kütüphaneleri önümüze yığmanın derin iştahıdır bu.

Kendimize ait o küçük, mütevazı ama başkasına benzemeyen rengi bulmak ancak o devasa hafızayla göz göze gelmeyi göze almakla mümkündür.

İnsan, kendisinden önce yazılmış cümlelerin çocuğudur fakat kendi cümlesini kurabildiği gün, o ateşin başında kendi varlığının tanığı olur. Çünkü insan, dile geldiği kadar vardır; dile getiremediği kadar da sırdır.

Edebiyat işte bu yüzden iki şey ister insandan: Geçmişin yükünü incitmeden taşıyacak kadar derin bir hafıza ve o yüke kendi zerresini eklemeye cüret edecek kadar taze bir cesaret.
Bu hafızadan yoksun, köksüz, emek verilmemiş her cümle, dile eklenen bir kelime değil; söze sürülen bir lekedir.

Bize düşen, o büyük mirasın ağırlığı altında ezilmek ya da onu körü körüne kopyalamak değil; küllerini usulca üfleyip kendi tutam çalımızla ateşi yeniden harlamaktır.

Çünkü kelimeler, ancak onları hayatın içinden; terimizle, utancımızla, sevincimizle süzüp kendi ruhumuzun ateşinde pişirdiğimizde yaşamaya başlar.

Arayış bitmez.

Bitseydi kelimeler susar, insan yiterdi.

***

Editör: Deniz İmre