Anlam Arayışının Sessiz Çığlığı

Bir kış sabahı…

Yağmur yağıyor, ama ben dışarıda yürümek yerine buğulu camdan dışarıya bakıyorum. Çatılara vuran damlaların ritmi, başımı hafifçe öne eğmemi sağlıyor. Bir yandan telefonuma göz atıyorum bir yandan da kafamda sesler çalıyor: "Ne yapıyorum, ve neden?"

O an bir şey fark ediyorum: Birçok insan gibi ben de sürekli bir şeylerin peşindeyim. Ama nedir bu peşinden koştuğum şey? Her sabah bir "yeni ben" arayışı… Her an daha iyi olmak için uğraşan bir ben, ama bir türlü ulaşamayan…

Peki, gerçekten ulaşmak istediğim şey ne? Beni ben yapan şeyin ne olduğunu hala bilmiyor muyum?
Bir dakika, gerçekten bu koşuşturma nereye kadar devam edecek? Hedefim ne? Hızla akan zamanın içinde kaybolan ben, bir yanda da büyük bir arayış içindeyim. Aradığım, bir anlam mı? Yoksa sadece geçici bir tatmin mi? Anlamı ararken hep başka yerlere, yanlış yerlere mi bakıyorum? Ya da "yavaşlayıp düşünme" şansını hiç mi vermiyorum kendime?

Bugün, insanın anlam arayışını düşündüğümüzde fark ettiğimiz ilk şey, her şeyin hızla tüketildiği bir dünyada yaşıyor olmamız. Yaşamımız boyunca bir hedefe ulaşmaya çalışırken aslında "neye" ulaştığımızı sorgulamıyoruz. Nereye doğru ilerliyoruz? Gerçekten gidilmesi gereken bir yer var mı? Yoksa hep daha çok hızlanarak, hep daha çok bir şeylere yetişmeye çalışarak mı ilerliyoruz? Bu duraksız çabada, ya hızımız ne alemde?

Bir gün, eski bir arkadaşım ile buluşmuştum. Tanıştığımız yıllarda oldukça sakin, sorgulayıcı bir insandı. Ama yıllar sonra, sohbet ederken fark ettim ki artık hayatını daha hızlı bir şekilde geçiren, ne düşündüğünü tam olarak bilemeyen biri haline gelmiş. Ona, "Neler yapıyorsun?" diye sordum, "Bilmiyorum." dedi. "Bir şeylere yetişmeye çalışıyorum sürekli. Hep bir şeylerin peşindeyim."
O an anladım ki bizim neslimizin en büyük belası bu hız... Bu “yetişememe” hali… Hep bir yerlere varmaya çalışırken aslında hiçbir yere varamamak… Peki, hep bir şeylerin peşinden koşarak gerçekte ne kazanıyoruz?

Teknoloji, kolaylıklarıyla hayatımızı iyileştiriyor gibi görünse de bir yandan da “bilinçli düşünme anlarımızı” giderek kısaltıyor, farkında mısınız? Sürekli bir yenilik pompalanıyor; sonra bir başkası, sonra yeni bir haber, yeni bir bakış açısı… Ama bu "yenilik" bize ne kazandırıyor? Hep daha hızlı bir bilgi akışı var, ama gerçekten anlamlı bir şeyler öğreniyor muyuz? Her gün yüzlerce bilgiye maruz kalıyoruz, fakat hangileri gerçekten bize “kendimizi” hatırlatıyor?

Martin Heidegger, teknolojinin insanın varoluşunu unutmasına neden olduğunu savunur. Onun felsefesinde yavaşlama, modern toplumun hızına ve teknolojiye eleştirel bir yaklaşımla, varoluşun özüne ve hakikatine daha derinlemesine odaklanmayı ifade eder. Hızlı tüketim ve teknoloji odaklı yaşamın insanı varoluşsal anlamdan uzaklaştırdığını savunan Heidegger, yavaşlamayı; düşünceyi ve varoluşu derinleştirmek için bir araç olarak görür.

Yine bir sabah ilginç bir şey yaşadım. Aynı parktan geçerken her gün görüp geçebileceğim bir manzaraya takıldım. Bir köpek, yere düşen yapraklarla dakikalarca oynamıştı. O an, bu basit ama gözle görülmeyen şeyin bana sunduğu anlamı fark ettim: Bu köpek, bir şeylere yetişmeye çalışmıyordu. Kendi ritminde, kendi hızında yaşıyordu. Belki de aslında “yavaşlayarak” yaşamaktan, her anı anlamlı kılmaktan geçiyordu her şey. 

Peki, biz insanlar, bu hızdan kurtulmayı ne zaman öğreneceğiz? Bu sorunun cevabını bulamadan, kendimizi her gün yeni bir hızla yarışırken mi bulacağız?

Bütün bu koşuşturma içinde, bir an durup düşünmeye zaman buluyor muyuz? Ya da sadece "düşünmek" için bir anlığına ayrılmalı mıyız? Hızlıca tükettiğimiz her şeyi bir an geri sarıp, onlara ne kadar dikkatle yaklaşıyoruz? Günümüz insanı her şeyin farkında mı? Yoksa bazen kaybolduğumuz bu hızda, "gerçekten" bir şeyler hissediyor muyuz?

Bir kafede oturuyordum. Yan masada yaşlı bir adam vardı, çayını içip kitabını okuyor, sonra kısa bir süre duraklıyor, etrafını izliyordu. Merak ettim, ne okuyor diye. Tam o sırada, gözleriyle yavaşça çevresindeki insanları inceledi. Belli ki her birinin yüzünde iz bırakmış bir düşünce vardı. Sonra birden bana döndü ve sordu: “Hep bu kadar hızlı mı yaşıyorsunuz?”

Sanırım, biraz hızlıca yiyordum yemeğimi. İronik bir şekilde, cevap veremedim. Bu soru, günümüz insanının hızla tükettiği hayatı sorgulayan bir soru gibi geldi. Hızlanarak mı yaşayacağız, yoksa bu hızı bir an için durdurup, etrafımızda yaşananları inceleyerek anlam mı kazandıracağız?

Belki de yaşamın anlamı, onu yoğun bir şekilde düşünmekte değil, sadece biraz durup o düşünme anlarının tadını yavaşça çıkararak yaşamaktadır. 
Bir düşünceyi tam anlamıyla kavramadan geçmemek, “hemen” olmak yerine "olmaya" odaklanmak... Tıpkı demlenir gibi… 

Kendi anlam arayışımızı, hızlıca bir sonuca varma telaşına düşmeden, anlamlı ve derinlikli bir şekilde yaşamak... Peki, gerçekten "olmak" ve "var olmak" arasındaki farkı hissedebiliyor muyuz? Ya yavaşlamayı ne zaman öğreneceğiz?

Belki de asıl soru şudur: Kendi anlamımızı ararken, başkalarının hayatına nasıl bakıyoruz? Onlar bizim hızımıza yetişebiliyor mu? Ya da bir adım geriye çekilip, gerçekten birbirimizi anlamaya başlamak için ne kadar zaman ayırıyoruz?

Tarihte pek çok örnek, zamanın hızla geçtiği bir dünyada insanların anlam arayışının ne kadar evrimleştiğini gösteriyor. Örneğin, Antik Yunan’da, filozoflar hayatın anlamını "iyi yaşam"la ilişkilendiriyorlardı. Socrates, insanın ruhunun en yüksek düzeye ulaşabilmesi için doğru düşünmenin, doğru yaşamın ve erdemin peşinden gitmesi gerektiğini savunuyordu. Socrates’in hayatına bakıldığında, "Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir."; daha da özü, "Bilmiyorum." diyerek başladı her şey. 

Bu basit ama derin ifade, insanın düşünmeye başlama arzusunun bir simgesiydi. Hızla ilerleyen Yunan toplumunda, o, zamanın ve koşulların etkisinde "düşünmeyi" hala bir öncelik olarak görüyordu.

Bir başka örnek de Orta Çağ’ın mistik düşünürleri... Bu dönemde insanlar, hem bireysel hem de toplumsal anlamda "yavaşlama" ihtiyacı hissediyorlardı. Hristiyan rahipleri ve keşişleri, zamanın hızına karşı mücadele ederek manastırlarda daha dingin bir yaşam sürmeyi tercih ediyorlardı. Bir rahip, "Zaman, insanın Tanrı ile bağlantı kurduğu tek gerçek kaynaktır." diyordu. Bu dönemde insanlar, yavaşlayıp düşünmeyi ve dünyayı anlamaya dair eski düşünceleri yeniden benimsiyorlardı. 

Peki, biz neden bu kadar hızlı yaşıyoruz? Bu hız, bize düşünmeye ayıracak vakit bırakıyor mu?

Bu hız, bazen insanı büyük tarihsel figürlerin düşüncelerine yönlendirebilir. Mesela, Rönesans dönemi filozoflarından Giovanni Pico della Mirandola, insanı “özgür iradeye sahip bir varlık” olarak tanımlar ve insanın anlam arayışındaki en büyük gücün, insanın kendisini sorgulama yetisinde olduğunu söyler. "İnsan, düşüncelerinde özgürdür; doğruyu bulmak için içsel bir yolculuğa çıkmalıdır." derken, bireysel düşüncenin hızla kaybolan değerini de vurgulamıştı. Pico’nun çağrısı, tam da bu hızda kaybolan anlamı bulmaya yönelik bir çağrıydı.

Stoacılar ise, özellikle Zenon ve Epictetos; insanın dış dünyanın hızından etkilenmemesi gerektiğini savunuyorlardı. Bu şekilde yavaşlama, kişinin duygusal tepkilerini daha iyi anlayıp daha bilinçli karar vermesine olanak tanıyacaktı.

Onlar, insanın içsel huzurunu koruyabilmesi için zamanın ve olayların dışındaki etkenlere karşı duyarsızlaşması gerektiğini öne sürdüler. "Doğa"ya uygun yaşamak, “dış dünyaya değil, iç dünyaya yönelmek” anlayışını savunuyor ve insanı sabır, sadeleşme ve düşünme yoluyla anlam arayışına yönlendiriyorlardı. Stoacılar, zamanın hızından çok, zamanla nasıl başa çıkılacağına odaklandılar. Çünkü onlara göre zaman, insanların müdahale edemeyeceği, önüne geçemeyeceği bir kavramdı; öyleyse etkileyemeyeceği bir şey için insan neden üzülsündü ki? İdeal olan “umursamaz” olmak; yani “apatik” olmaktı, onlar için.
 
Nietzsche, zamanın ve insanın hızla tükendiği bu çağda, insanın en büyük mücadeleyi, “bütün bu hızla, durarak var olmakta” verdiğini söyler. 

Ve şimdi, belki de "zaman" dediğimiz şeyin, gerçekten bize ait olabilmesi için… Biz de biraz durmalıyız.

Zaman, hızlı bir nehir gibi akarken, biz sürekli ona karşı yüzmeye çalışıyoruz. Ama belki de anlam, nehirde ilerlemek değil, zamanın akışını kabul edip, ona direnmeden sessizce bir kenara çekilmektir. Her şeyin hızla tüketildiği bu dünyada, belki de "durmak" bir erdemdir. Çünkü anlam, yalnızca bir hedefe varmakta değil, o hedefe giden yol boyunca her adımda, her düşüncede ve her anın içinde gizlidir.
Hızla geçen her saniye düşüncelerimizi silip süpürürken, bir an durmak, bir an "hiçbir şey" olmamak, belki de düşünmenin en derin hali olacaktır.
 
***

TRUVA YAYIN GRUBU YOUTUBE  KANALIMIZA ABONE OLMAYI UNUTMAYIN...

Logoya tıklayıp Youtube kanalımızı ziyaret edebilir, abone olabilirsiniz