Ramazan Zor Durumlardan Geçebilmek İçin Bir Köprüdür

Ramazandaki aşırı arzuları istekleri, sınırsız davranma duygularını ramazan törpülüyor. Ramazanda öz bilinç, öz farkındalık kazanma çıkıyor ortaya. Ramazan bir insanın kendine ayna olma dönemidir, kendisine ayna bulma dönemidir. Ramazanda kişi aşırı isteklerini, hırslarını, doyumsuzluklarını sorgulayabilme fırsatı oluşturuyor… İnsanın dünyaya verdiği anlamı değiştirme ayıdır ramazan… Hayata verdiği, zamana verdiği, kendisine verdiği anlam değişiyor. Zor durumlardan geçebilmek için bir köprüdür ramazan…

Ramazan ayı bireye üç önemli reçete sunuyor.

Ramazanın bireye sunduğu, topluma sunduğu ve bir de evrensel reçetesi var. Yani ramazan üç tane önemli reçete sunuyor… Bireye nefis terbiyesi için fırsat veriyor. Kişi arzu ve dürtülerini terbiye için zaman buluyor. İnsana en çok hata yaptıran duygulardan biri açgözlülüktür, diğeri hırstır, bir diğeri de saygısızlıktır, utanmazlıktır, merhametsizliktir. Bu duyguları olan insanlar, yalancıların ve tuzak kurucuların en büyük adaylarıdır…

Mesela yalancılar hırslıları ve açgözlüleri avlarlar; para hırsı, mal hırsı, şöhret hırsı çok arzulu olan kişilere bir tezgâh kurarlar. Aşırı arzuları, istekleri, sınırsız davranma duygularını ramazan törpülüyor. Ramazanda öz bilinç, öz farkındalık kazanma çıkıyor ortaya. Ramazandaki bu öz bilinç için fırsattır, Ramazan bir insanın kendine ayna olma dönemidir, kendisine ayna bulma dönemidir. Ramazanda kişi kendisine aynalama yapabilir. Ramazanda kişi aşırı isteklerini, hırslarını, doyumsuzluklarını sorgulayabilme fırsatı oluşturuyor.

Ramazan insanın dünyaya verdiği anlamı değiştirme ayıdır.

İnsanın dünyaya verdiği anlamı değiştirme ayıdır Ramazan… Hayata, zamana, kendisine verdiği anlam değişiyor. Mesela hırsızlık olayları Ramazanda %50 azalıyor. Alkolik kişiler %50 alkol kullanmıyor… Ramazanda o yüzden Türkiye’de alkol kullananların bu ayda karaciğeri rahatlıyor. Ramazan aşırı isteklerin, arzuların, dürtülerin ve doyumsuz, sınırsız davranışlar için kişinin onlara verdiği anlamı değiştirerek sadece dünyasal anlam verdirtiyor. Ama bunun sadece dünyasal olmadığını, ölümden sonra da bir yaşam olduğunu düşündürterek kişiye önceliklerini değiştirme fırsatı veriyor.

Ruhun tekâmülü sevgiyledir

Biz Ramazana moratoryum ayı da diyoruz. Moratoryum ayı yani kişi, psikolojik mola veriyor. Arzu, dürtü, hırs ve isteklerine mola veriyor. Dur, düşün, yeniden başla diyor. 12. Ayın yeniden başlaması kişiyi manevi terakkisine, manevi yükselişine sebep oluyor. Nefsin makamları aç gözlülükle, istekle yükselir. Ruhun makamları sevgiyle yükselir. Ruhun tekâmülü sevgiyledir. Nefsin tekâmülü somut zevklerle, ruhun tekâmülü soyut zevklerledir. Yaratıcı ile ilgili gönül bağı kurması için bir fırsat ayı olarak ramazana bizim kültürümüzde çok büyük anlam yüklenmiş.

Ramazan, toplumun yaratıcıya karşı kira ödemesidir…

Ramazan aslında sosyal bir toplumun yaratıcıya karşı kira ödemesidir. İyi insan olmak ödediği kiradır, Ramazan ayı bir insanın yaratıcıya karşı bir nevi onun emanetleri ile sağlığa, maddi imkânlara karşı, dünyadaki birçok fırsatlara karşı şükretmesi için bir fırsattır. Bu da şükretmek en önemli anlamlardan birisidir zaten. İyi insan olmak aslında ölüm ötesi yatırım yapmaktır. Bunlar manevi yatırımlar, manevi ticarettir. Hayat sadece dünya hayatından ibaret olmadığına göre bu artık ölümden sonra bir hayatın olması zorunlu varoluştur. Akıl yürütme yöntemleriyle ölümden sonra varoluş aklın gereğidir. Onun için haşır ve ahiret kavramı Kuran’da çok geçen kavramlardandır. Hamd kavramı şükretme kavramı diye bu kavramların ramazanda canlandırılması sosyal anlamdaki bağları güçlendiriyor. Onun için ramazanın en önemli şeyi aile içinde, toplum içinde bağları güçlendirir ve kişinin hayatına değer katar.

Ramazan, insan hayatına yüksek değerler katan aydır

Ramazan insanın hayatında yüksek değerler katan bir aydır. Bir fırsattır.  Çocuklarımıza sosyal yapı içerisinde öğretmemiz lazım yoksa günümüzde dünyacı yetişiyor çocuklarımız.

Dünyasalcılık çok fazla sekülerizm, küresel ideoloji olmuş durumda. Yani her şey dünyadadır, dünyadan sonra başka hayat yoktur, hesap verme yoktur duygusu da yaşatıyor. Sekülerizm, hesap vermeme ideolojisidir. Yaratıcı olmadığına göre hesap veren yoktur, hesap soran yoktur ben kafama göre yaşayabilirim diyor insan… Ramazan da diyor ki, sen kafana göre yaşayamazsın arkadaş, başıboş değilsin, sorumsuz değilsin ölüm gibi bir hakikat var. Ölümden sonrasına, ölüme açıklama getirmen lazım. Ölümden sonrasını anlamlandırman lazım. Bunu yapamazsan eğer ölümden sonra yaşamı kaybedersin, hesap vermeyi kaybedersin. Bunlar da Ramazan’ın evrensel mesajları oluyor…

Pandemi ceza değil ikazdır…

Şu sıralar zor zamanlardan geçiyoruz. Pandemi bize şunu öğretti: Pandemide insanoğlu yeryüzü tanrısı gibi dolaşıyordu, alçak dağları ben yarattım diye dolaşıyordu. Mesela Titanik’i düşünün. Titanik yola çıkmadan önce tanrıya ihtiyacımız yok tanrı bile bir şey yapamaz demiş gemiyi inşaa eden. Tanrı bile batıramaz demiş, Titanik yola çıkmadan önce o günkü basına yansıyan bilgilere bakın tanrı bile bu gemiyi batıramaz diye çıktı. Fakat bir buzdağı o koca insanoğlunun kibirlendiği, gururlandığı şeyi yerle bir etti. Bu insanın acizliğini hissettiriyor. Tam böyle… İnsan yeryüzünde yok uzaya gidiyoruz yok şunu yaptık medeniyet şöyle ilerledi tıp böyle ilerledi diye yeryüzü tanrısı gibi dolaşan insanoğluna ciddi bir ikaz verdi kader… Ceza değil ikaz… İslam kültürü ceza diyor buna hayır İslam kültürü uyarı diyor, ikaz, musibeti dünyeviye… İkazat ilahiyedir diyor bu ikaz aslında bir babanın çocuğuna, bir annenin çocuğuna şevkatiyle verdiği ikaz gibi… Bu ya da bir sürüde çobanın yoldan çıkan koyuna taş atıp kurtlar kapmasın sürüye dahil ol diye Hz. Mevlana’nın verdiği örnek gibi bu örnek ikazdı… O koyuna karşı taş atılması ikazdır, ceza değildir bakış açına göre o ceza değil ki sürüden ayrılmasın kurtlar kapmasın diye bir uyarı yapıyor ona… Bu musibet de insanoğluna Allah’ın rahmet uyarısıdır. Rahmet ayında bu uyarıdan ders çıkarmak gerekiyor. Niye birincisi insanoğlu aciz, güçsüz, yetersiz olduğunu musibet ve hastalık karşısında zor zamanların şeyidir bu bunu keşfeden zor zamanların duygusu budur. Zor zamanlarında insan acizliğini, zaafını, güçsüzlüğünü, yetersizliğini her şeyi veren, her şeyi bilen ve her şeyi kontrol eden bir güce sığınabilirse başka şeyi kalmıyor…

Ramazan zor durumlardan geçebilmek için bir köprüdür

Bu zamanda, böyle durumlarda insan zor durumlardan geçebilmek için bir köprüye ihtiyaç var… İşte ramazan o köprüdür. Nasıl bir köprü böyle zamanlarda istemeyi bilene yardım eden bir yaratıcı var ve böyle zamanlarda sormayı, aramayı bilene sırrını kendine gösteren bir yaratıcı var… Ve bakmayı bilene de görünen, kendini açan kendini açana da gelen, bakmayı bilene görünen, kalbini açana da gelen bir yaratıcı var… Cüz-i iradeyi terk edip kendisiyle bütünleşene yardım eden bir Allah var… Ramazan bu duyguları yakalamak ayı… Ramazan ona güvenip ona teslim olma ayıdır. Bunu yapabilen kimse iç huzurunu esenlik duygusunu, afiyet duygusunu, huzur duygusunu yakalayabilir. Bunun için ramazan da, bu duyguları yakalama ayı diyebiliriz.  

Prof. Dr. Nevzat Tarhan
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü/Psikiyatrist