LUDWIG VAN BEETHOVEN
(17.12.1770 – 26.03.1827)
7 Mayıs 1824 gecesi, Viyana’daki Karintiya Kapısı Tiyatro Sahnesi’nde zamanın ve mekânın ötesinde bir sessizlik kendini olabildiğince hissettiriyordu.
Ludwig van Beethoven orkestranın hemen önünde, arkası seyirciye dönük bir heykel gibi dikiliyordu. Salonun hıncahınç dolu olduğunu, imparatorluk ailesinin loca ışıklarını ve binlerce nefesin ağır sıcaklığını tüm bedeninde hissediyordu. Kulaklarında sinsi bir uğultu vardı. Orkestra şefinin işaretiyle yaylar kemanlara değdi, nefesli çalgılar havayı titretti.
Dokuzuncu Senfoni’nin o meşhur re minör akoru salonu doldururken Beethoven kollarını hırçın bir edayla savurmaya başladı. Kendi yazdığı notaların ritmiyle sallanıyor, kâğıt üzerinde kurguladığı o devasa mimariyi zihninde adım adım inşa ediyordu.
Seyirci için yer yerinden oynuyordu ama Ludwig için dünya, cam bir fanusun arkasındaki sessiz bir filmden ibaretti. Senfoninin bölümleri ilerledikçe Beethoven’ın hareketleri daha da vahşileşti. Notaları duyamadığı için müziğin şiddetini yerin sarsıntısından anlamaya çalışıyor, ayaklarını sahneye sertçe vuruyordu.
Final bölümüne, "Neşeye Övgü"ye gelindiğinde koro ağızlarını bir gök gürültüsü yaratırcasına açmıştı. Ludwig, koristlerin boğazlarındaki kasların gerildiğini, terin alınlarından süzüldüğünü görüyor ancak o kutsal "Brüder!" nidasını sadece kendi ruhunun derinliklerinde yankılanırken işitebiliyordu.
Müzik, tarihin en görkemli final akoruyla sona erdiğinde salon adeta infilak etti. İnsanlar ayağa fırladı, şapkalar havalara atıldı, alkış sesleri tiyatronun tavanını dövdü. Fakat Beethoven, hâlâ arkası dönük, kollarını havada asılı tutarak kendi sessizliğinde orkestrayı yönetmeye devam ediyordu. Zihnindeki son nota henüz sönümlenmemişti. O an genç korist Caroline Unger, yaşlı adamın yanına yavaşça yaklaştı. Beethoven’ın titreyen kolundan nazikçe tutarak, yavaşça seyirciye doğru çevirdi.
Ludwig’in bakışları önce şaşkınlıkla salonda gezindi. Gördüğü şey bir alkış sesi değil, bir sevgi dalgasıydı. İnsanların ağladığını, ellerini çılgınca salladığını ve kendisine doğru "Maestro!" diye haykırdıklarını gördüğünde, yüzündeki o hırçın ifade yerini derin bir kabullenişe bıraktı. Dünya onun için tamamen susmuştu, ancak o gece yarattığı o muazzam gürültüyle ölümsüzleşmiş, sonsuzluğun kapısını aralamıştı.
HAYATI
Bonn’un rutubetli sokaklarında, alkolik bir babanın sert disiplini altında başlayan o küçük hayat, müziğin tüm kurallarını yerinden oynatacak bir fırtınanın sessiz hazırlığıydı.
1770 yılında dünyaya gelen Ludwig, henüz bir çocukken piyanoda harikalar yaratmaya zorlanmış, babasının "ikinci bir Mozart" yaratma hırsıyla çocukluğunu nota sehpalarının gölgesinde bırakmıştı. Ancak o, sadece taklit eden bir deha değil, müziğe kendi ruhunun hırçınlığını üfleyen bir devrimci olacaktı. Viyana’ya taşındığında parmaklarının hızı ve bestelerinin derinliğiyle kısa sürede aristokrasinin gözdesi haline geldi. Fakat kader, en büyük yeteneğini elinden almakla tehdit etti onu; yirmili yaşlarının sonunda kulaklarında başlayan o uğultu, yavaş yavaş dünyayı sessizliğe gömüyordu.
1802 yılında, hayatına son vermeyi düşündüğü o karanlık eşikte yazdığı mektubunda, "Sanatım beni hayata bağladı.” diyerek sağırlığına karşı mutlak bir savaş başlattı. Duyamadığı sesleri zihninin devasa laboratuvarında işleyerek müziği saray eğlencesi olmaktan çıkarıp insanlığın varoluş mücadelesine dönüştürdü.
Hayatının son on yılını tamamen sessiz bir boşlukta geçirmesine rağmen en görkemli eserlerini bu dönemde, sadece ruhunun kulağıyla duyarak yazdı. Beşinci Senfoni’de kaderin kapıyı çalışını, Dokuzuncu Senfoni’de ise tüm insanlığın kardeşliğini haykıran o meşhur koroyu hiçbir zaman kulaklarıyla işitemedi. O, sağırlığının zirvesindeyken yazdığı her notayla, fiziksel engellerin bir sanatçının ruhuna asla pranga vuramayacağını tüm dünyaya kanıtladı.
26 Mart 1827’de hayata gözlerini yumdu. Cenazesine katılan on binlerce kişi, sadece bir besteciyi değil, sessizliğin içinden evrensel bir lisan yaratan bir kahramanı uğurluyordu. Ardında bıraktığı notalar, yüzyıllar geçse de insanın direnme gücünün ve coşkusunun en saf tanığı olarak kalmaya devam edecekti.
ARDINDAN
Beethoven’ın 26 Mart 1827’deki ölümü, Viyana’da âdeta hayatın durmasına neden oldu. Cenazesine katılan 20 bin kişilik devasa kalabalık, sadece bir müzisyeni değil, bir devrin kapanışını uğurluyordu. Sanat dünyasının dev isimleri, onun gidişini şu cümlelerle ve tavırlarla ölümsüzleştirdiler:
Franz Schubert: Beethoven’ın tabutunu taşıyan meşale taşıyıcılardan biriydi. Onun dehası karşısında her zaman büyük bir hayranlık ve çekingenlik duymuştu. Ölüm haberini aldığında yıkıldı ve rivayete göre bir dost meclisinde kadehini kaldırarak, "Onun yanına ilk gidecek olanın şerefine!" dedi. Schubert, bu dileğinden sadece bir yıl sonra vefat etti ve vasiyeti üzerine Beethoven’ın yanına gömüldü.
Franz Grillparzer: Dönemin ünlü oyun yazarı, cenaze töreninde okunan o meşhur veda konuşmasını kaleme aldı. Konuşmasında, "O her şeyi yaptı, her şeyi feda etti. Kimse onun yerine geçemeyecek.” diyerek Beethoven’ın müziği saraylardan çıkarıp insanlığın ortak malı haline getirdiğini vurguladı. Onu "insanlığın ruhunu sarsan son dev" olarak nitelendirdi.
Robert Schumann: Beethoven’ın ölümünden sonra onun mirasını omuzlayan genç neslin temsilcisiydi. "Beethoven’ın 9. Senfonisi’nden sonra artık yeni bir senfoni yazılamaz, o her şeyi söyledi.” diyerek onun ulaştığı noktanın aşılamaz bir zirve olduğunu belirtti.
Richard Wagner: Beethoven’ı "müziğin peygamberi" olarak tanımladı. Wagner’e göre Beethoven, 9. Senfoni ile müziğin sınırlarını zorlamış ve onu şiirle birleştirerek "geleceğin sanat yapıtı"na giden yolu açmıştı.
Goethe: Hayattayken Beethoven’ın hırçın karakterinden ve "terbiye edilemez" ruhundan biraz çekinmiş olsa da ölümünün ardından onun müziğindeki devasa gücü ve sarsıcı derinliği her zaman takdirle andı.
Sanat camiasındaki genel kanı şuydu: Beethoven ile birlikte müzik, artık sadece kulaklara hitap eden bir estetik olmaktan çıkmış; bir felsefeye, bir ideolojiye ve bireyin kadere karşı başkaldırısına dönüşmüştü. Onun ölümü, Klasik Dönem'in görkemli sonu ve Romantik Dönem'in mutlak başlangıcı olarak kabul edildi.
ESERLERİ
3. Senfoni (Eroica): Napolyon’a adanmış ancak o imparatorluğunu ilan edince ithafı geri çekilmiştir. Müziğin "kahramanlık" dönemini başlatan, devasa uzunlukta ve yapıda bir eserdir.
5. Senfoni: Kaderin kapıyı çalması olarak bilinen o meşhur dört nota ile başlar. Karanlıktan aydınlığa, yenilgiden zafere gidişin simgesidir.
6. Senfoni (Pastoral): Doğayı, kır yaşamını ve fırtınayı anlatan, programlı müziğin öncüsü kabul edilen huzur dolu bir yapıttır.
9. Senfoni: İlk kez bir senfoniye koro ve insan sesi dahil edilmiştir. "Neşeye Övgü" bölümüyle tüm insanlığın kardeşliğini ilan eder. Sağır bir adamın dünyaya bıraktığı en büyük miras budur.
Piyano Sonatları (Yeni Ahit)
Müzik dünyasında Bach’ın eserleri "Eski Ahit", Beethoven’ın 32 piyano sonatı ise "Yeni Ahit" olarak adlandırılır.
Ayışığı Sonatı (Moonlight): İlk bölümündeki o hüzünlü ve rüya benzeri atmosferle dünyanın en tanınmış piyano eserlerinden biridir.
Appassionata: Adı gibi tutkulu, hırçın ve teknik olarak son derece zorlayıcı bir fırtınadır.
Patetik: Beethoven’ın erken dönemindeki trajik ve soylu ruh halini yansıtan derin bir eserdir.
Hammerklavier: Piyanonun sınırlarını zorlayan, devasa ve karmaşık bir son dönem şaheseridir.
Oda Müziği ve Konçertolar
Keman Konçertosu: Keman repertuvarının en saf ve en asil eserlerinden biri kabul edilir.
5. Piyano Konçertosu (İmparator): Görkemli yapısı ve piyanonun orkestra karşısındaki mağrur duruşuyla bu adı almıştır.
Geç Dönem Yaylı Kuartetler: Tamamen sağır olduğu dönemde yazdığı bu eserler, zamanının çok ötesinde, neredeyse modern müziğe yaklaşan bir soyutluktadır.
Opera ve Diğerleri
Fidelio: Beethoven’ın yazdığı tek operadır. Özgürlük, sadakat ve adaletsizliğe karşı direniş temalarını işler.
Missa Solemnis: Dini bir formda yazılmış olsa da aslında insan ruhunun tanrısal olanla kurduğu derin ve bazen çatışmalı bağı anlatan dev bir ayindir.
KAYNAKÇA
* Britannica - Ludwig van Beethoven
* Beethoven Haus Bonn - Heiligenstadt Testament
* IMSLP - List of Works by Ludwig van Beethoven
* Library of Congress - Beethoven's Ninth Symphony
* The Beethoven Network - Research andDocuments
***
