ANTONIO TABUCCHI
(24.09.1943 - 25 Mart 2012)
Vecchiano’nun tozlu sokaklarında geçen çocukluğumun yaz akşamları aklıma geldiğinde, büyükbabamın müşfik sesi kulaklarımda hala çınlar. Büyükbabam yaz akşamlarında yaktığımız ateşin etrafında oturduğumuzda savaştan kalma yaralarını gösterir, “Saatler o zamanlar ağır adımlarla ilerlerdi oğlum.” derdi. “Her gün bir ömür gibiydi. Şimdi… Şimdi kanat takmış uçar gibi.”
Ben küçük Antonio’ydum. Pisa’nın keşmekeşinden uzakta, anneannemin mutfağında, dayımın tozlu kitaplığında büyüyordum. Annem ve babam çalışıyor, hayatın telaşında kayboluyordu. Ben ise orada, zamansızlığın içerisinde hayatın çocuksu tadını çıkartıyordum. Bir gün gerçekten çok uzundu.
Büyükbabamın anlattığı savaş hikâyeleriyle, anarşist arkadaşlarının fısıltılarıyla süslenen gecelerde anlardım ki insan en dingin zamanlarında bile anılarıyla yaşardı. Tüm bunları hafızama kazıyarak büyüdüm. Üniversite, Paris… Derken, zaman hızlı akmaya başladı. Sokaklar, metrolar, tramvaylar telaşlı insanları bir yerden başkasına taşıyıp duruyordu.
Zamanı durdurmak adına her gün önünden geçtiğim küçük dükkana kendimi atıp raftaki kitapları tek tek gözden geçirmeye başladım. Fernando Pessoa yazan şiir kitabını elime alıp sayfalarını karıştırmaya başladım. “Tabacaria” şiirini okuduğum an, bir şeyin aynı anda hem kırıldığını hem de bir eksikliğin tamamlandığını hissettim.
“Ben kimim?” diye sordu şiir. Ben de sordum. Birden anladım ki çocukluğumdaki o yavaş akan zamanı kaybetmiştim. Yetişkinlikte her şey geç kalmaya dönüşmüştü. Şimdi hepsi arkamda, ben ise koşuyordum. O anda çocukluğumdaki ağır zamanı yitirdiğimi anladım. Yetişkinlik her şeyi hızlandırmıştı; anlama hep geç kalıyordu.
Sevdiklerimi, kokuları, sesleri, dokunulmamış olasılıkları ardımda bırakıyordum. Bir bakışın anlamını, bir sözün derinliğini, bir vedanın ağırlığını ancak çok sonra, her şey olup bittikten sonra kavrıyordum. Rimorso gibi bir şeydi bu; geri dönülemeyecek olanın, olabilecekken olmadığımızın acısı.
Anlama, ancak kaybettikten sonra geliyordu; bir mektup gibi, çoktan yol aldığı için asla tam zamanında ulaşmayan. O gece heyecanla odama girer girmez defterimi açtım. İlk cümle zor çıktı: “İnsan çocukluğa duyduğu özlem yüzünden yazar.” Çünkü yazmak, o kaybolan anları geri çağırmaktı. Zamanın hızlı akışına karşı bir direniş, hafızayı morfin gibi hafifleten bir anlatı. Tristano gibi, morfinin etkisiyle hayatı yeniden çağırmak; Requiem gibi, Lizbon’un sisinde veda etmek.
Büyükbabam…Vecchiano’daki o çocuk, yine bir yerlerde balonunu arıyor; ama artık biliyor ki balon değil, zamanın kendisi kaybolmuş. Ve ben çocukluğumu çok özlüyorum.
HAYATI
Antonio Tabucchi, 23 Eylül 1943’te İtalya’nın Pisa şehrinde doğdu. Çocukluğunu Pisa yakınlarındaki küçük Vecchiano köyünde, anneannesi ve büyükbabasının yanında geçirdi. Bu dönem, onun eserlerinde sıkça yankılanan nostalji ve hafıza temalarının temelini attı.
Edebiyat ve felsefe eğitimi aldıktan sonra 1969’da “Portekiz’de Gerçeküstücülük” üzerine tezini tamamladı. Fernando Pessoa’yı keşfetmesi hayatının dönüm noktası oldu; Portekiz dili ve edebiyatına derin bir bağ geliştirdi.
1970’lerden itibaren Pisa’daki Scuola Normale Superiore’de ve daha sonra Siena Üniversitesi’nde Portekiz Dili ve Edebiyatı Öğretim Üyesi olarak görev yaptı. Maria José de Lancastre ile evlendi ve Portekiz ile İtalya arasında gidip gelen bir hayat sürdü; Lizbon’u ikinci evi haline getirdi.
Roman, öykü, deneme ve tiyatro oyunları yazan Tabucchi, modern İtalyan edebiyatının en “Avrupalı” ve en melankolik seslerinden biri olarak kabul edildi. Eserlerinde kimlik, hafıza, nostalji, “anlamanın geç kalması” ve zamanın hızlı akışı gibi temaları ustaca işledi. 25 Mart 2012’de, sevdiği şehir Lizbon’da, 68 yaşında hayata veda etti.
ARDINDAN
Antonio Tabucchi, 25 Mart 2012’de sevdiği şehir Lizbon’da kansere yenik düşerek 68 yaşında hayata veda ettiğinde edebiyat dünyası derin bir kayıp yaşadığını dile getirdi. Ölümü, özellikle İtalya ve Portekiz basınında geniş yankı uyandırdı; birçok eleştirmen ve yazar onu “Avrupa edebiyatının en melankolik ve en Avrupalı seslerinden biri” olarak andı.
Portekiz Kültür Bakanı (ölümünden hemen sonra): “O, tüm İtalyanların en Portekizlisiydi.” Bu cümle, Tabucchi’nin Fernando Pessoa’ya ve Lizbon’a olan derin bağını özetleyen en sık tekrarlanan ifadelerden biri oldu.
The Guardian (İngiltere): Tabucchi’yi “elegiac” (yas dolu, ağıtsı) bir yazar olarak nitelendirdi ve Avrupa’da edebî figürlerin izinde dolaşan, sansüre karşı mücadele eden bir entelektüel olarak andı. Ölümünü “büyük bir kayıp” olarak değerlendirdi.
The New York Times: Onu “elegiac Italian writer” diye tanımladı ve eserlerindeki ezilenlere duyduğu “neredeyse elle tutulur sempati”yi vurguladı. Romanlarının baskıcı rejimlere karşı bir bayrak gibi taşındığını belirtti.
BBC News: Silvio Berlusconi’nin politikalarına yönelik sert eleştirilerini hatırlatarak, onun hem edebî hem de sivil cesaretini öne çıkardı.
n+1 dergisi (ABD): “İtalya için gerçekten karanlık bir dönemde, büyük yazarlarından birinin ölümü özellikle acımasız bir darbe” diye yazdı.
Edebî Eleştirmenlerin Değerlendirmeleri
Tabucchi sıklıkla Italo Calvino ile karşılaştırıldı fakat üslubu daha “elipsel bulmacalar”a, tamamlanmamış hisler ve “anlamanın geç kalması” temalarına yakındı. Eleştirmenler onu şu sözlerle andı:
“Tabucchi, hayatın (ve sanatın) komplolar, kehanetler ve sırlarla dolu olduğunu anlayan rahatsız edici bir yazar.” (Irving Malin)
“Calvino sıkı kontrollü düzyazı şiirler üretirken Tabucchi hikâyelerini yarım bırakır; tam devam etmesini umduğumuz anda biter.” (Ronald De Feo, The Nation)
“İtalyan Graham Greene’e doğru ilerliyor.” (The Economist)
Ölümünden sonra da eserleri üzerine akademik çalışmalar devam etti; özellikle hafıza, nostalji, zamanın hızı ve geç anlama temaları sıkça incelendi. Portekiz’de neredeyse “yerel yazar” gibi kabul edildi; İtalya’da ise hem edebî hem siyasi duruşuyla (Berlusconi karşıtlığı, entelektüel özgürlük savunusu) hatırlanıyor.
Türk edebiyat çevrelerinde de ölümü üzüntüyle karşılandı; Feridun Andaç gibi yazarlar onu “diller arası bir yolcu” olarak tanımladı ve Pessoa’yla kurduğu köprüyü övdü.
Kısaca, Tabucchi’nin ardından edebiyat dünyası onu nostaljinin, hafızanın ve vicdanın yazarı olarak, eserlerini ise zamana direnen, melankolik ama dirençli metinler olarak selamladı. Nobel adayları arasında sıkça anılan isimlerden biriydi; ölümüyle “henüz bitmemiş bir ses”in sustuğu hissiyatı hâkim oldu.
ESERLERİ
En Önemli ve Bilinen Eserleri (Türkçe Çevirileri)
• Pereira İddia Ediyor (Sostiene Pereira, 1994) – Can Yayınları.
• Requiem: Bir Sanrı (Requiem, 1992) – Can / Everest Yayınları
• Tristano Ölürken – Bir Yaşam (Tristano muore, 2004) – Can Yayınları
• Zaman Hızla Yaşlanıyor (Il tempo invecchia in fretta, 2009) – Everest Yayınlar
• Hint Gece Müziği / Hint Gecesi (Notturno indiano, 1984) – Can Yayınları
• Ufuk Çizgisi (Il filo dell’orizzonte, 1986) – Can Yayınları
• Tersyüz Oyunu (Il gioco del rovescio, 1981) – Everest / Can
• Damasceno Monteiro’nun Kayıp Başı (La testa perduta di Damasceno Monteiro, 1997) – Everest Yayınları
• Düşler Düşü (Sogni di sogni, 1992) – Everest Yayınları
• Isabel İçin Bir Mandala (Per Isabel, 2013 – ölümünden sonra) – Can Yayınları
• Kara Melek (Angelo nero) – Everest Yayınları
• Önemi Olmayan Küçük Yanlış Anlamalar (Piccoli equivoci senza importanza, 1985) – Everest Yayınları
• Yolculuklar ve Öteki Yolculuklar – Everest Yayınları
Diğer Önemli Eserleri (Türkçe’de az veya hiç çevrilmemiş olanlar)
• Piazza d’Italia (1975) – İlk romanı.
• Donna di Porto Pim (1983)
• I volatili del Beato Angelico (Aziz Angelico’nun Uçan Yaratıkları)
• Si sta facendo sempre più tardi (Zaman Giderek Daha Geç Oluyor, 2001)
• Pessoa üzerine denemeleri (Un baule pieno di gente vb.)
KAYNAKÇA
https://en.wikipedia.org/wiki/Antonio_Tabucchi
https://www.associazioneantoniotabucchi.org/en/antonio-tabucchi-en/biography
https://www.theguardian.com/books/2012/apr/03/antonio-tabucchi
https://www.nytimes.com/2012/04/05/books/antonio-tabucchi-elegiac-italian-writer-dies-at-68.html
https://www.nplusonemag.com/online-only/announcements/antonio-tabucchi-1943-2012/
https://www.complete-review.com/authors/tabucchia.htm
https://everestyayinlari.com (Tabucchi eserleri için)
https://www.can.com.tr (Tabucchi Türkçe çevirileri için)
***
