NEZİHE MERİÇ
(28.02.1924 – 18.08.2009)
“Ben, içimden geldiği gibi yazdım.
Benim kırılmam; insanı dışındaki dünyayla değil, kendi içindeki fırtınayla görmeye başladığım andır.”
Cezve tıkırdayarak köpürüyor; taşacak gibi… Hayır, taşmıyor; tıpkı içimdeki o sessiz dip dalgası gibi tam kenarında duruyor her şey. Dışarıda bir kamyon geçiyor sokaktan, gürültüsü camları titretiyor, herkes dışarıya bakıyor, herkes o gürültünün peşinde. Köyün çamuru, fabrika bacası, büyük laflar, bağırarak konuşan adamlar… Oysa ben mutfakta, fincanın kenarındaki ince çatlağa takılıyorum. Kimse görmüyor o çatlağı. O çatlağın arkasında biriken bir kadın var. Yıllardır teyel atan, çayı demleyen, gülümsediği için pencerelerden dışarı süzülemeyen bir kadın.
İşte orada başladı her şey.
Gözümü o dışarıdaki bağırtıdan çekip içeriye, o küçücük çatlağa diktiğim anda. İnsanın fırtınası dışarıda kopmuyor ki. Fırtına dediğin, bir genç kızın odasında, hiç söylenmemiş bir cümlenin ağırlığıyla yatağa çöküşünde kopuyor. Sessizce, kimse duymadan. Bir kelime düşüyor aklıma: Bozbulanık. Evet, içimiz tam da böyle. Ne tamamen berrak ne tamamen karanlık. Bir sisin arkasından bakar gibi hayat. Kalemi kağıda koyduğumda artık o büyük olayları anlatamayacağımı anladım. Bir olayın sırasını izlemek değil derdim; bir anın, tek bir anın insanın içinde yarattığı o devasa sarsıntıyı tutmak.
Işık vuruyor masaya. Saat kaç? Zamanın ne önemi var, zihnime üşüşen sesler bir silsile halinde değil ki… Çay kokusu, çocukluğun soğuk koridoru, bir kadının kırılan gururu, çorap onarırken düşünülen o imkansız özgürlük… Hepsi aynı anda akıyor. İçimden geldiği gibi. Bırakıyorum aksın. Dışarıdaki dünya varsın kendi patırtısıyla dönsün, ben o içerideki fırtınanın haritasını çıkarıyorum artık. İlk kelime düşüyor sayfaya. Artık geriye dönüş yok.
HAYATI
1926 yılında Gemlik’te doğan Nezihe Meriç, çocukluğunu Anadolu’nun farklı kentlerinde geçirdikten sonra İstanbul Üniversitesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı ile Felsefe eğitimi aldı. Bir süre öğretmenlik ve yayınevi yöneticiliği yapan yazar, edebiyat dünyasına adımını 1950’li yıllarda attı. İlk öykü kitabı Bozbulanık ile toplumcu gerçekçiliğin baskın olduğu bir dönemde bireyin, özellikle de kadının iç dünyasına, yalnızlığına ve varoluşsal sıkıntılarına odaklanarak Türk öykücülüğünde yeni bir çığır açtı.
Eserlerinde bilinç akışı ve iç konuşma tekniklerini ustalılıkla kullanarak Topal Koşma, Menekşeli Bilinç, Dumanaltı ve Bir Derin Kuyu gibi öykü kitaplarına imza attı; Korsan Çıkmazı romanı ve Sular Aydınlanıyordu gibi tiyatro oyunlarıyla edebiyatını zenginleştirdi. Türk edebiyatında kadın duyarlılığını ve modern anlatı biçimlerini ilk kez bu kadar yetkinlikle işleyen öncü isimlerden biri olan Meriç, 2009 yılında Ankara’da yaşamını yitirdi.
ARDINDAN
Nezihe Meriç’in 18 Ağustos 2009’daki vefatının ardından Türk edebiyatının usta isimleri, onun hem insani naifliğini hem de öykücülükteki devrimci duruşunu vurgulayan açıklamalarda bulundular:
Selim İleri: "Türk öykücülüğünün büyük ustasıydı. 1950 kuşağının tek kadın öykücüsü olarak edebiyatımıza kadın duyarlılığını, kadın dünyasını ve insan sevgisini en derin biçimde taşıdı. O sadece büyük bir yazar değil, edebiyat dünyasının iyilik ve incelik simgesiydi."
Adalet Ağaoğlu: "Nezihe benim hem edebiyatta yoldaşım hem de çok yakın dostumdu. Yazınıyla Türkçe öyküye yeni bir nefes, tamamen özgün bir biçim ve içtenlik getirdi. Onun gidişiyle edebiyatımızda yeri dolmayacak bir boşluk açıldı."
Füruzan: "Nezihe Meriç, bizden önceki kuşaktan bize kalan en büyük mirastı. Kadınların iç dünyasını, sessiz çığlıklarını ve ev içi yaşamı edebiyata taşırken gösterdiği cesaret, arkasından gelen tüm kadın yazarlar için açılmış bir yol oldu."
Doğan Hızlan: "Edebiyatımızın en zarif, en duru seslerinden birini kaybettik. O, insanın iç fırtınalarını en sessiz ve en derin kelimelerle anlatmayı başaran müthiş bir dil ustasıydı."
Leyla Erbil: "1950 Kuşağı’nın o yenilikçi ve başkaldıran ruhunun en önemli yapı taşlarındandı. İçtenliği, edebiyata ve insanlığa olan inancı hiç eksilmedi."
Yazarların ortak vurgusu; Meriç'in Türk edebiyatında kadın sesini ve iç dünyasını cesaretle var eden "öncü" ve "zarif" bir usta olduğu yönündeydi.
ESERLERİ
Öykü
Bozbulanık (1953), Topal Koşma (1956), Menekşeli Bilinç (1965), Dumanaltı (1979), Bir Kara Derin Kuyu (1989), Boşlukta Mavi (1992), Yandırma (1998), Gülün İçinde Bülbül Sesi Var (2008), Çisenti
Roman
Korsan Çıkmazı (1961), Alacaceren (2003), Boşlukta Mavi
Oyun
Sular Aydınlanıyordu (1970), Sevdican (1984), Çın Sabahta (1984)
Çocuk Kitapları
Alagün Çocukları (1976), Küçük Bir Kız Tanıyorum dizisi (7 kitap, 1991-1998 arasında), Dur Dünya Çocukları Bekle (1992), Ahmet Adında Bir Çocuk (1998)
Anı
Çavlanın İçinde Sessizce (2004)
Ödülleri
Türk Dil Kurumu (1962, Korsan Çıkmazı)
Sanat Sevenler Derneği (1969, Sular Aydınlanıyordu)
Sait Faik Hikâye Armağanı (1990, Bir Kara Derin Kuyu)
Sedat Simavi Edebiyat Ödülü (1998)
KAYNAKÇA
* https://www.hurriyet.com.tr
* https://www.radikal.com.tr
* https://www.evrensel.net
* https://www.cumhuriyet.com.tr
* https://tr.wikipedia.org
***
Editör: Deniz İmre
