ŞAİR ADİLE SULTAN
Adile Sultan’ın bilinen tek eseri Divanı’dır. Divanı’nın, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Millet Kütüphanesi ve İstanbul Üniversitesi Kütüphanelerinde beş nüshası mevcuttur.
Divan edebiyatı şairi Adile Sultan (23 Mayıs 1826 - 12 Şubat 1899) Sultan II. Mahmut’un kızı, Sultan Abdülmecid’in kız kardeşidir.
İyi bir saray eğitimi alır. Arapça ve Farsça öğrenir, klasik edebiyatla yetişir. Şiire küçük yaşlarda başlar. Tasavvufa yönelmesiyle birlikte şiirlerinde dünya kederi, teslimiyet, sabır ve ilahi aşk belirginleşir.
Genç yaşta evlenen Adile Sultan, yerli ve yabancı basının takip ettiği dillere destan düğününün ayrıntıları dillerde dolaşır. Düğünden sonra kendilerine tahsis edilen Neşetabad Sarayı'nda yaşarlar (günümüzde Fındıklı’daki Mimar Sinan Üniversitesi’nin bulunduğu alandadır) Zamanla Kuruçeşme, Çırağan, Validebağı ve Kandilli gibi saraylarda da yaşamıştır. Kaptanı Derya Mehmed Ali Paşa'nın eşi olan Adile Sultan’ın dört çocuğu İsmail Bey, Sıdıka Hanımsultan, Aliye Hanımsultan ve Hayriye Hanımsultan'dır.
Çocukları erken yaşlarda, Hayriye Hanımsultan ise evlendikten sonra (1869) vefat edince Adile Sultan yasa boğulur. Bu sırada yüklü masraflar ve çapkınlıklarla adı anılan Paşa da 1868'de vefat eder. Eşi ve çocuklarının erken kaybı, onun şiir dilini daha içli ve manevi bir yöne taşır.
Hayatının ilerleyen dönemlerinde ise inzivaya yakın bir yaşam sürer, hayır işlerine ağırlık verir. Adile Sultan’ın şöhreti ülke sınırlarını aşan hayırseverliği ve kurduğu vakıflarla tarihte yerini almıştır.
Okul ve yoksul evlerin tamir ettirilmesi, çocukların okutulması, kurumuş çeşmelere su getirtilmesi, genç kızlara çeyizler yaptırmasıyla halk arasında çok sevilmiştir.
Bugün İstanbul’da hâlâ ayakta olan Adile Sultan Sarayı (Kandilli) onun vakfettiği yapılardandır; uzun yıllar kız lisesi olarak hizmet vermiştir. Genç yaşta eşini kaybeden Adile Sultan, Osmanlı Hanedanı'nda divan tertip etmiş tek kadındır.
Adile Sultan’ın kendi yazdığı divan (şiir koleksiyonu) Osmanlı döneminde el yazması olarak durmuştur; günümüzde çeşitli baskıları bulunmaktadır. Bazı kitaplarda onun hayatı edebi anlatı ve tarihsel bağlamda ele alınırken şiirleri ayrı seçmelerde toplanmıştır.
***
