HASANOĞLAN HATIRASI / MUSTAFA GÜNERİ
BİR KÖY ENSTİTÜLÜNÜN KALEMİNDEN VE OBJEKTİFİNDEN (1941-1951)
Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nün kuruluşunda yapı sanat kolu başkanlığını üstlenerek 1941-1951 yılları arasında bu görevi sürdüren eğitimci Mustafa Güneri, fotoğraf makinesini elinden hiç düşürmedi. Bu eğitim kurumunun, öğrencilerinin ve öğretmenlerinin emeğiyle bozkırda yoktan var edilişinin ve gelişiminin her aşamasını görüntüledi.
Köy Enstitüleri’nin on beşincisinin Ankara'da kurulmasına karar verilir. Ankara-Kayseri demiryolu üzerinde, Ankara'ya 35 km. uzaklıktaki Hasanoğlan köyü uygun bulunur ve çalışmalar başlar. İlk temel 10 Temmuz 1941 tarihinde atılır. Sonrasında diğer enstitülerden gelen öğrenci ve öğretmenlerle adım adım yol alınır.
Enstitünün planı Gazi Eğitim Enstitüsü ve Güzel Sanatlar Akademisi'nin öğretmenlerinden oluşan jüri tarafından, Yüksek Mimar Orhan Aru, Orhan Safa ve Ahmet Kuruyağız'ın projesi uygun görülür. Neler yoktur ki projede... Okul binaları, yatakhaneler, ahırlar, kümesler, malzeme depoları, sergi salonları, öğretmen evleri, açık hava tiyatrosu, futbol-voleybol-hentbol sahaları, yüzme havuzu, çamaşırhane, hamam...
Bozkırın ortasında suyun, elektriğin, ulaşımın olmadığı bir yoklukta, adım adım ilerleyen müthiş bir çaba ve başarı öyküsüdür Hasanoğlan. Kilometrelerce uzaktaki yoldan araç olmadan tamamen insan gücüyle taşınan malzemeler, köyden borularla taşınan su, elektrik olmadığı için kendi emekleri ile yaptıkları dinamo ile çalıştırılan radyo ve daha neler neler.
"İş içinde, iş aracılığıyla, iş için" ilkesiyle diğer okullardan ayrılan Köy Enstitüleri modeli, daha sonra UNESCO tarafından "Bütün gelişmekte olan ülkelere örnek olacak bir eğitim sistemi" olarak nitelendirilecektir. Mustafa Güneri'nin notları ve çektiği onlarca fotoğrafla zenginleşmiş bir Anı-Tarih kitabı Hasanoğlan Hatırası. Bu değerli bilgileri bize ulaştıran sayın Güneri'nin kısa bir hayat hikayesini ekleyerek bitirmek istiyorum yorumumu ve mutlaka okuyun diyorum. Bu harika sisteme emeği geçen başta Hasan Ali Yücel ve İsmail Tonguç olmak üzere herkesin anısına saygıyla...
MUSTAFA GÜNERİ
Doğum Tarihi: 1910
Doğum Yeri: Elbistan, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm Tarihi: 17 Aralık 2000
Ölüm Yeri: İstanbul, Türkiye
Elbistan 1910 doğumludur. İstanbul Öğretmen Okulu’nu 1930 yılında bitirmiş. Zonguldak merkezinde Namık Kemal İlkokulu’nda iki yıl öğretmenlik, üç yıl da başöğretmenlik yapmıştır.
1941 yılında Hasanoğlan Köy Enstitüsü Müdür Yardımcılığına yapı sanat başı olarak atanmış ve on yıl bu görevde kurucu olarak çalışmıştır.
Daha sonra 1951’de İstanbul İlköğretim Müfettişliğine dönmüş, bu görevde yirmi yıl daha çalışarak 1972 yılında kendi isteği ile emekli olmuştur. 38 yıl 7 ay süren hizmeti sırasında yazı öğretimi ile ilgili “Yazı Haftası- Yazı Öğretiminde Denemeler" ve Milli Eğitim Bakanlığı’nca ders kitabı olarak kabul edilmiş “Yazı Kılavuzu” adlı üç öğretmen kitabı ve ayrıca ilkokul öğrencileri için “Bitişik Yazı Çalışmaları” adlı kitabı yayımlanmıştır.
Mustafa Güneri evli, Duru ve Ufuk isimli iki erkek çocuğu vardır. Mustafa Güneri 17 Aralık 2000’de İstanbul’da vefat etmiştir. Ölümünden kısa süre önce oğullarının teşvikiyle Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde görevliyken yaptığı çalışmaları fotoğraf kitabı olarak “Hasanoğlan Köy Enstitüsü Kurulurken 1941- 1951 Mustafa Güneri” adıyla yayımlanmıştır.
Kızlar da erkekler de yemekhane işlerinin sorumluluğunu eşit derecede üstlenirler. Sofra kaldırılması, kurulması, temizlenmesi işlerini öğrenciler üstlenir ve paylaşır. Erkeklerin ev işlerine karışmadığı kırsal kesimden gelen öğrenciler için bu büyük bir değişikliktir.
Daha ilk günlerde öğrencileri en fazla heyecanlandıran gelişmelerden biri de kendi gayretleriyle çalıştırdıkları radyo olur. Henüz okulda elektrik olmadığı için elle çalıştırılan bir dinamoya bağlanan radyo, öğrencilerin ülkeye ve dünyaya açılan penceresidir.
Öğrencilerin yol inşaatına gidiş gelişi Hasanoğlanlılar için seyirlik bir olaydır. "Bebeler" bir imkânsızı daha başarmışlardır...
***
Editör: Nüzhet Ünlüer
