105 yıl önce bugün, Türk ulusunun yazgısını değiştiren eşsiz bir utku kazanıldı:
SAKARYA UTKUSU
22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ulusunun bağımsızlık savaşındaki en büyük dönüm noktalarından biri oldu.
Türk Ordusu, sayıca ve silahça üstün Yunan ordusu karşısında yalnız bir savaş vermedi; Türk yurdunu, ulusun bağımsızlığını ve geleceğini savundu.
Kütahya–Eskişehir savaşlarının ardından Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekilen Türk ordusu, Ankara önlerinde son savunma savaşına hazırlanıyordu.
Günler ağırdı.
Yokluk büyüktü.
Ancak Türk ulusunun direnci daha büyüktü.
BAŞKOMUTAN MUSTAFA KEMAL PAŞA
Türkiye Büyük Millet Meclisi, 5 Ağustos 1921'de Mustafa Kemal Paşa'yı Başkomutan seçti ve ona geniş yetkiler verdi.
Mustafa Kemal Paşa, ordunun eksiklerini gidermek için 7–8 Ağustos'ta Tekâlif-i Milliye Emirleri'ni yayımladı. Ulus, elindeki yiyecekten giyeceğe, taşıttan silaha kadar varını yoğunu ordusuyla paylaştı.
Türk Ordusu, düşmanla birlikte yoklukla da savaşıyordu.
Mustafa Kemal Paşa, cepheyi görmek için 12 Ağustos'ta Polatlı'ya gitti. Burada attan düşerek kaburgasını kırdı. Ancak dinlenme önerilerine karşın 17 Ağustos'ta yeniden görevinin başına geçti.
Artık Ankara'nın önünde büyük savaş başlamıştı.
“ … O SATIH BÜTÜN VATANDIR !’
Yunan ordusu, Türk ordusunu yok ederek Ankara'ya ulaşmayı ve Kurtuluş Savaşı’nı sona erdirmeyi amaçlıyordu.
Türk ordusu ise yeni bir savunma anlayışıyla savaşa girdi.
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın 26 Ağustos 1921'deki buyruğu, Sakarya'nın savaş anlayışını tarihe kazıdı:
“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.”
Artık savunulacak yer tek bir çizgi değildi.
Bütün yurt savunulacaktı.
Her tepe, her sırt, her vadi savaş alanıydı.
22 GÜN 22 GECE
23 Ağustos 1921'de başlayan Sakarya Meydan Muharebesi, 22 gün 22 gece sürdü.
Yunan Ordusu bütün gücüyle saldırdı.
Türk birlikleri açılan her gediği kapattı; geceli gündüzlü yürüdü, yer değiştirdi, yeniden savaşa girdi.
Her karış toprak için kan döküldü.
Her tepe uğruna can verildi.
Her can kaybı, Türk yurdunun bağımsızlığına dikilmiş bir direniş taşı oldu.
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın deyişiyle Sakarya, bir “melhame-i kübrâ”, büyük ve kanlı bir savaştı.
DUATEPE'DE DÖNEN YAZGI
Sakarya'nın en anlamlı dönemeçlerinden biri Duatepe idi.
10 Eylül 1921'de başlayan Türk karşı taarruzunda Duatepe geri alındı.
Duatepe, yalnızca bir tepe değildi.
Türk Ordusu'nun savunmadan karşı taarruza geçtiğinin simgelerinden biriydi.
1683 İkinci Viyana Kuşatması'ndan sonra yüzyıllar boyunca süren geri çekilişin durdurulduğu ve ileri harekatla ilk ele geçirilen arazi parçasıydı.
Artık geri çekilme yok, ileri, sürekli ileri gitmek vardı.
Sakarya'nın ateşi içinde yükselen Duatepe, Türk askerinin artık yalnızca yurdunu savunmadığını; yurdu yeniden almak için ileri atıldığını gösterdi.
Türk karşı taarruzu büyüdü.
Yunan ordusu ilerleme gücünü yitirdi ve Sakarya Irmağı'nın batısına çekilmek zorunda kaldı.
13 Eylül 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun utkusu ile sona erdi.
SAKARYA'DAN BÜYÜK UTKUYA
Sakarya'da savaşın yönü değişti.
Türk ordusunun geri çekilişi durdu; saldırı üstünlüğü Türk tarafına geçti.
Yunan ordusu artık büyük bir saldırı yapabilecek güçte değildi.
Sakarya utkusu, Türk ordusuna Büyük Taarruz için gereken zamanı kazandırdı.
Bir yıl sonra, 26 Ağustos 1922'de Büyük Taarruz başlayacak, 30 Ağustos'ta Başkomutan Meydan Muharebesi kazanılacak ve Türk yurdu düşmandan temizlenecekti.
Sakarya'nın siyasal sonuçları da büyük oldu.
Kars Antlaşması ile doğu sınırı güvence altına alındı.
20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa, Hatay ve İskenderun dışında bugünkü güney sınırımızı tanıdı.
İtalya Anadolu'daki işgal ettiği yerlerden çekildi.
Böylece Sakarya utkusu, Türkiye'nin yalnız savaş alanındaki gücünü değil, dünya önündeki yerini de güçlendirdi.
GAZİ MAREŞAL
Sakarya Utku'sundan sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi, 19 Eylül 1921'de Mustafa Kemal Paşa'ya Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verdi.
Bu büyük savaşta Türk ordusu:
Ankara'yı savundu,
Türk yurdunu savundu,
bağımsız Türkiye'nin geleceğini savundu.
Sakarya, Türk ulusunun yazgısının değiştiği yerdir.
Sakarya'da geri çekiliş durdu.
Duatepe'de ileri yürüyüş başladı.
Büyük Taarruz'da yurt yeniden alındı.
Bu yüzden Sakarya;
savunmadan saldırıya,
umutsuzluktan utkuya,
yokluktan bağımsızlığa
uzanan yolun büyük dönüm noktasıdır.
Ve o büyük savaşın özü, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın sözlerinde sonsuza dek yaşayacaktır:
“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.”
13 EYLÜL 1921 — SAKARYA UTKUSU
Başta Başkomutan Gazi Mareşal Mustafa Kemal Paşa olmak üzere; tüm komutanlarımızı, kadim Türk Yurdu'nun savunması uğrunda sonsuzluğa uçan ve bir şekilde sağlık kaybına uğrayan canlarımızı ve tüm yiğitlerimizi ödenemez gönül borcuyla anıyorum.
Tinleri şad, kurganları uçmağ olsun.
Ne Mutlu Türk'üm diyene!
***
Editör: Deniz İmre
