Müjdeli bir haber aldığımızda, mesela bir hamilelik haberi; bebeği “sağlıkla kucağımıza almayı” dileriz. Birini gurbete uğurladığımızda “sağ salim” dönmesini bekleriz. Birini kaybettiğimizde baş sağlığına gider, “başın sağ olsun” deriz. Acısının sağalmasını isteriz. “Defterinin sağ tarafından verilmesi” için dua ederiz.
Araba kullanırken öndeki aracı sollar, hatta bazen hatalı sollama yaparız.
Daha çocukken sağ elimizle yemek yememizi, sağ elimizle su içmemizi tavsiye eder ailelerimiz. Sağ elimizle yazı yazarız, sağ ayağımızla bir yere gireriz. Attığımız adımda, elimize aldığımız her işte sağ tarafımızı kullanırız.
Yemek yerken, su içerken, yazı yazarken, herhangi bir işi yaparken sol tarafını kullananlara “solak” diyoruz. Solak olduğu için ailesinden baskı gördüğünü söyleyen birçok kişiye siz de denk gelmişsinizdir. Bazıları yemek yerken, su içerken sağ tarafını kullanmayı baskıyla öğrenmişse de nörologlar (beyin ve sinir hastalıkları doktorları) solaklara sağ el ve kolunu kullanmaları yönünde baskı yapılmaması gerektiğini savunurlar.
Solak olmak, bir zekâ veya beceri meselesi değildir. Tamamen fıtrî bir özelliktir. Vücudun sağ tarafını kullananların sol beyni; vücudun sol tarafını kullananların sağ beyni daha baskındır. Hem sağ hem sol beyninin özeliklerini taşıyan insanlar da az değildir.
Halk arasında solakların daha zeki olduğu, daha erken öleceği gibi bir inanış varsa da bu tezlerin bilimsel bir dayanağı yoktur.
Beyninin sağ tarafı daha baskın olup vücudunun sol tarafını kullanan insanlara solak denirken beyninin sol tarafı baskınken vücudunun sağ tarafını kullanan insanlar neden adlandırılmaz; hiç düşündünüz mü? Sağ; hemen hemen tüm kültürlerde, tüm dinlerde temeldir.
Sağ, hayat demektir. Yaşayan varlıklara sağ deriz. Kişinin fiziksel, sosyal, ruhsal yönden iyi olmasına sağlık deriz. Sağlığını koruyana sağlıklı deriz. Sağlıklı varlıklara sağ deriz.
Sağ, sağlam demektir. Güvenilir insanlara “sağlam ayakkabı” deyimini kullanırız.
Sağ, güven demektir. “Sağ kolumsun” deriz güvendiğimiz insanlara.
Sağ, doğruluk demektir. Özellikle matematik terimi olarak kullandığımız sağlama kelimesi, tüm işlemler bittikten sonra başvurduğumuz bir doğrulama ölçeğidir.
“Doğru; fakat sert tabiatı anlaşılmaz insana sağı solu yok.”* deyimini kullanırız. Dikkat etmeyen, yürüyüp geçene “sağına soluna bakmamak”; hatır saymayana “sağını solunu saymamak”, işimiz yolunda gidince “sağ tarafından kalkmak” deyimlerini kullanırız.
Nasıl olduğumuz sorulduğunda “iyilik sağlık”, iyileşmeye başladığımızda “sağlığa yüz tutmak”, övme tabiri olarak “eline (elinize) sağlık”, şaşırdığımızda “üstüme iyilik sağlık”, üzüldüğümüzde “sağlık olsun” deyimlerinden faydalanırız. “Sağlığınıza, sağlıcakla” gibi kelimelerle muhatabımızın iyi olmasını temenni ederiz.
Beyinlerinin sağ tarafı baskın olan solak insanlardan da olsak, beyinlerinin sol tarafını kullanan insanlardan da olsak diğer kısmı çalıştırmak elimizde.
Sağ elle yemek içmek sünnet olduğu için birçok kişi solla yemek yemez de en azından yazı yazmayı, sol eli ve kolu da kullanmayı bilmek gerekir.
Hayat, sürprizlerle doludur. Bir gün sol eli de kullanmak zorunda kalabilir, hatta sol elle yemek yiyebiliriz.
Sağlıcakla…
Kaynak: * Hayat Büyük Türk Sözlüğü (1028)
***