CEYHUN ATUF KANSU
(7.12.1919 – 10.03.1978)
Alilerin kızı Emine'yi gördüm,
Öldü... Yusufların Kadir öldü, emmisinin Durdu öldü.
İkindiye doğru, evlerine vardım,
gördüm, Döne öldü, Ali öldü, Dudu öldü.
“Babam o köye gittiğinde, tıbbın ve imkânsızlığın çaresizliğiyle yüzleşmişti. Eve döndüğünde günlerce kendine gelememişti. Bir doktor olarak çocukları yaşatamamanın verdiği o ağır keder, kaleminden kâğıda dökülmüştü. Biz o şiiri okurken babamın sadece dizelerini değil; o geceki suskunluğunu ve çaresiz bakışlarını görürdük." diye anlatıyor oğul Işık Kansu, doktor babasını şaire dönüştüren o hummalı günleri.
Şair doktor baba da yanıt veriyor yılların gerisinden hâlâ anısını yaşatmak uğruna çabalayan çocuklarına: “Siz benim balım kızım, dalım oğlum... Sizin çocukluğunuz bir saksı çiçeği gibi pencere önünde değil, bir kır çiçeği gibi rüzgârın içinde büyümeli." derken aslında gerçek hayatın rüzgârından sakınıp konforlu bir esarete mahkûm olmak yerine, zorluklara göğüs gererek özgürce ve kendi karakterinle büyümelerini öğütlüyor.
HAYATI
Ceyhun Atuf Kansu, 1919 yılında İstanbul’da doğdu. Henüz küçük bir çocukken annesini kaybetmesi, onun tüm hayatını ve çocuklara olan bakış açısını şekillendiren en temel olay oldu. Babası Nafi Atuf Bey'in peşinden Ankara'ya giderek Milli Mücadele yıllarının içinde büyüdü. Tıp Fakültesini bitirip çocuk doktoru olduktan sonra hayatını iki ana eksen üzerine kurdu: Tıp ve edebiyat.
Kansu, Muzaffer Hanım ile evlendi ve bu evlilikten Işık adında bir oğlu ile Bahar adında bir kızı oldu. Aile hayatı onun için tam bir sığınaktı. Çocuklarına olan sevgisi sadece bir babalık duygusuyla sınırlı kalmadı; onlara yazdığı mektupları ve öğütleri kitaplaştırarak tüm toplum için bir çocuk yetiştirme felsefesi sundu. Oğlu Işık Kansu, bugün babasının izinden giderek gazetecilik ve yazarlık yapmaktadır.
Mesleki yaşamında Ankara’daki konforlu çalışma imkânlarını değil, Anadolu’nun tozlu yollarını seçti. Turhal Şeker Fabrikası gibi yerlerde uzun yıllar doktorluk yaptı. Gündüzleri köylerde çocukları muayene edip salgın hastalıklarla savaşırken, geceleri daktilosunun başında gördüğü yoksulluğu ve halkın mücadelesini yazdı. Mesleği ile sanatını birbirinden hiç ayırmadı; muayene ettiği her çocukta biraz da kendi çocukluğunu ve kaybetmiş olduğu annesini aradı.
1978 yılında Ankara’da geçirdiği bir kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Yaşamı boyunca servet biriktirmek yerine insan ve sevgi biriktirmeyi seçen bir figür olarak tanındı. Bugün hem başarılı bir hekim hem de Türk edebiyatının en hümanist şairlerinden biri olarak anılmaktadır.
ARDINDAN
Cahit Külebi: Yakın dostu ve çağdaşı olan Külebi, onun için "Ceyhun, şiirini stetoskopuyla yazan tek şairdi" demiştir.
İlhan Selçuk: "Ceyhun Atuf, Anadolu’nun tozlu yollarında bir derviş gibi gezen, çocukların nefesinde hayat bulan bir yürekti" ifadesini kullanmıştır.
Aziz Nesin: Onun toplumcu yönüne dikkat çekerek, Kansu’nun sadece bir şair değil, halkın dertlerini kendi derdi sayan bir "aydın sorumluluğu" taşıdığını vurgulamıştır. "Ceyhun, insan sevmenin ne demek olduğunu bize reçeteleriyle değil, mısralarıyla öğretti" şeklinde bir tespitte bulunmuştur.
Haldun Taner: "O, hem bir bilim adamının titizliğine hem de bir ozanın duyarlılığına sahipti. Beyaz önlüğü, onun kaleminin mürekkebi gibiydi" diyerek onun iki kimliğinin birleşimine hayranlığını dile getirmiştir.
Doğan Hızlan: "Onun şiirlerinde çocuklar, sadece birer imge değil, yaşatılması gereken birer gelecektir. O, geleceği tedavi eden bir doktordu" yorumunu yapmıştır.
Uğur Mumcu: Kansu'nun yurtseverlik ve Kemalist düşünce yapısına vurgu yaparak onun ödünsüz aydın kimliğini ve halkçı yanını öne çıkaran yazılar kaleme almıştır.
Muzaffer Kansu (Eşi): Eşinin ölümünün ardından onun nezaketini ve aileye olan düşkünlüğünü "Ceyhun, evde bile bir şiir gibi yaşardı; her sözünde bir incelik, her bakışında bir şefkat vardı" diyerek anlatmıştır.
Fazıl Hüsnü Dağlarca: Kansu’nun halkın içinden gelen, halk için yazan bir şair olduğunu vurgulamış, onun şiirinde Anadolu’nun sesi olduğunu söylemiştir.
Behçet Kemal Çağlar: Onun ölümünü Türk edebiyatı için büyük bir kayıp olarak nitelendirmiştir.
Mehmet Başaran: Onu, “emekçi halkın şairi” olarak tanımlamış, şiirinin halkın diliyle konuştuğunu söylemiştir.
Fikret Otyam: Kansu’nun Anadolu’yu ve köylüyü en iyi anlatan şairlerden biri olduğunu dile getirmiştir.
Yaşar Kemal: Onun halktan kopmayan, halkın acısını ve umudunu dile getiren bir yazar olduğunu ifade etmiştir.
ESERLERİ
Şiirleri
1941: Bir Çocuk Bahçesinde
1944: Bağbozumu Sofrası
1946: Çocuklar Gemisi
1951: Yanık Hava
1955: Haziran Defteri
1960: Yurdumdan
1965: Bağımsızlık Gülü
1970: Sakarya Meydan Savaşı, Buğday, Kadın, Gül ve Gökyüzü
1978: Tüm Şiirleri (iki cilt ölümünden sonra) Dünyanın bütün çiçekleri
Denemeleri
1962: Devrimcinin Takvimi
1964: Ya Bağımsızlık Ya Ölüm, Köy Öğretmenine Mektuplar
1965: Tonguç'un Kitapları
1966: Atatürkçü Olmak
1969: Atatürk ve Kurtuluş Savaşı
1971: Balım Kız Dalım Oğul
1972: Halk Önderi Atatürk, Sevgi Elması
1973: Cumhuriyet Ağacı, Cumhuriyet Bayrağı Altında
Hekimlikle İlgili Kitapları
1954: Turhal Dolaylarında Çocuk Bakımı
1959: Anneler Soruyorlar
1961: Kasabalar ve Köylerde Çocuk Bakımı, Çocuk Kitapları, İyi İnsan Mehmet Ali, Üvey Ana
Ölümünden sonra yayınlanan kitaplar
Kitaplarında yer alan bütün şiirler Vecihi Timuroğlu tarafından iki ciltte toplandı ve Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlandı.
Kitaplarına girmeyen şiir ve düz yazılarını Kansu'nun ölümünden sonra Muzaffer Uyguner Güneş Salkımı (1991) Bir Kasabadan Resimler (1992) Halk Albümü (1993) ismiyle bir araya getirmiştir.
Uyguner ayrıca Kansu'nun Ilgaz dergisinde seri yazı şeklinde neşrettiği “Söylevi Okurken” isimli seri yazılarını, aynı doğrultuda diğer yayın organlarında kaleme aldığı yazılarıyla birlikte Söylevi Okurken (1996) isimli kitapta topladı.
Ödülleri
1965: Türk Dil Kurumu Deneme Ödülü, Köy Öğretmenine Mektuplar denemesi ile.
1966: Yeditepe Şiir Armağanı, Bağımsızlık Gülü şiir kitabı ile.
1970: Behçet Kemal Çağlar Ödülü, Sakarya Meydan Savaşı şiir kitabı ile.
KAYNAKÇA
* http://www.ceyhunatufkansu.com/
* http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kansu-ceyhun-atuf
* https://www.biyografya.com/biyografi/1618
* https://www.turkedebiyati.org/ceyhun-atuf-kansu/
* https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ceyhun-atuf-kansu-100-yasinda-1191060
*https://tr.wikipedia.org/wiki/Ceyhun_Atuf_Kansu
***
Editör: Nüzhet Ünlüer
