BİR KİTAP: FAHRENHEIT 451 / RAY BRADBURY
Roman, yakın bir gelecekte (1953 yılında yazıldığı düşünülürse) Amerika’da geçer. Toplumda kitap okumanın, derin düşünmenin ve bireysel fikir ayrılıklarının tamamen yasaklandığı, aşırı tüketim ve eğlence odaklı bir distopyadır. Ana karakter Guy Montag, “itfaiyeci” olarak çalışmaktadır. Ancak bu itfaiyecilerin görevi yangın söndürmek değil, yangın çıkartarak özellikle kitapları yakmaktır.
451 Fahrenheit, kâğıdın tutuşma sıcaklığıdır ve itfaiyecilerin kamyonlarında bu rakam yazar. Montag, işini sorgulamadan yapan, sistemin mutlu bir parçasıdır.
Karısı Mildred ise bütün gün dev duvar ekranlarında yayınlanan ailem dediği insanların sunduğu sığ programları izler, küçük radyo kulaklıklarla sürekli yayını dinler ve haplarla uyur. Montag’ın hayatı, komşusu Clarisse McClellan adlı 17 yaşındaki meraklı ve “farklı” kızla tanışmasıyla değişmeye başlar. Clarisse ona değişimine neden olacak sorular sorar.
Bu sohbetler Montag’da huzursuzluk yaratır. Bir gece görevdeyken yaşlı bir kadının evini yakmak zorunda kalırlar. Kadın, kitaplarıyla birlikte yanmayı tercih eder. Bu olay Montag’ı derinden sarsar. Daha önceki görevlerinde de kitap çalan adam, buradan çaldığı kitabı diğerlerini sakladığı yer olan evinin havalandırma boşluğuna gizler. Artık merak ediyordur. Yaşadığı içsel kriz derinleşince, anılarından ayıklayıp çıkarttığı bir yıl önce parkta karşılaştığı Faber’le iletişime geçmek ister. Çünkü Faber’in cebine bir kitap sakladığını görmüştür.
Ondan kitapların gerçek değerini, düşünmenin önemini dinler. Aynı dönemde amiri Yüzbaşı Beatty, Montag’ın değişimini fark eder ve ona uzun bir monologla sistemin mantığını anlatır: “Kitaplar insanları mutsuz eder, çatışma yaratır, toplumun “mutlu” ve sorunsuz olmasını engeller. Bu yüzden yasaklanmıştır.” der. Montag’ın iç çatışması büyür.
Sonunda sistemle açıkça karşı karşıya gelir. Kitaplarını sakladığı evi Mildred ve iki arkadaşı ihbar eder, itfaiye ile birlikte evinin önüne gelen Montag isyan eder, Beatty’yi öldürür ve kaçmak zorunda kalır.
Kaçış sırasında şehirdeki savaş hazırlıkları ve bombardıman başlar. Montag, Faber’ın yönlendirmesiyle şehir dışındaki “kitap insanları”na (her biri bir kitabı ezberleyerek yaşayan mülteciler) katılır. Roman, nükleer bir savaşın şehri yok etmesiyle biter. Montag ve arkadaşları, yıkılan toplumun küllerinden yeni bir medeniyet kurmak için ezberledikleri kitapları hatırlamaya hazırlanır.
Roman kutsal kitaptan alınan metinle final yapar. Montag, “Öğlene saklayacağım bunu… Öğlene…” dediğinde; yıkılmış bir medeniyetin küllerinden doğacak yeni dünyanın ilk mottosu da farkında olmadan kayda geçer.
“Ve nehrin iki yanında, on iki çeşit meyve üreten ve her ay meyve veren bir yaşam ağacı bulunuyordu; Ve ağacın yaprakları uluslara şifa vermek içindi.”
ANA TEMA : Kitapların yakılması, iktidarın düşünceyi kontrol etmek için bilgiye erişimi sansürle nasıl yok ettiğini gösterir.
İnsanlar teknoloji bağımlılığı ile dev ekranlar ve kulaklıklarla gerçeklikten kopmuş, sistemin istediği şekilde yönlendirebildiği robotlar haline gelmişler.
Montag, Clarisse ve Faber gibi karakterler, toplum düzenine direnen bireyin hem tehlikeli görüldüğünü hem de değişim için gerekli olduğunu göstererek, kitleleşmiş bir toplumda bireyselleşmenin önemini vurgular.
Kitaplar hem özgürleştirici hem de yıkıcı bir güç olarak görülür; bu nedenle sistem, düşünce özgürlüğünü kontrol altında tutabilmek için onları bir tehdit olarak tanımlar.
Eğlenceyle oyalanan insanlar, içinde yaşadıkları düzenin çürümüş yanlarını göremeyecek kadar zihinsel bir körlüğe sürüklenir.
ÜSLUP: Ray Bradbury, Fahrenheit 451'de yoğun metafor yüklü, şiirsel bir dil kullanır. Ateş, kitap, kelebek gibi semboller sürekli tekrarlanır. Bradbury, sıradan nesneleri bile şiirsel bir dille betimler, estetik bir şekilde anlatır.
Üslubu dinamiktir. Kısa, keskin cümleler ve ani geçişlerle okuyucuyu sürekli merakta tutar. Edebi metinlerde gerekliliği tartışmasız kabul edilen beş duyuya da yoğun şekilde hitap eder. Bu duyusal zenginlik, romanın distopik atmosferini çok daha canlı ve irdeleyici kılar.
Montag'ın iç monologları ve bilinç akışı teknikleriyle, karakterin zihinsel dönüşümü adım adım yazılmıştır.
Roman, yazım teknikleri olarak üçüncü tekil şahıs kısıtlı bakış açısıyla kaleme alınmış olup, sembolizm alegori, ironi kullanılmış, boşluklar bırakılarak okuyucuya doldurması için alan açılmıştır. Metinlerarasılık ayrıca romana zenginlik katmıştır.
