AZİZ NESİN
Madımak Oteli, 2 Temmuz 1993
Pir Sultan Abdal Şenlikleri için Sivas’a gitmiştik. Daha yola çıkmadan, özellikle benim için bildiriler dağıtmaya başlamışlar, “Aziz Nesin Müslümanlarla alay edercesine şehirde dolaşıyor” diye…
Şeytan Ayetleri’ni Aydınlık’ta tefrika etmeye başladığım için hedef olmuşum. Benim gibi bir adam; yıllardır mizahla, öyküyle, hicivle bu memleketin yoksulluğunu, bağnazlığını, cehaletini anlatan adam… Ama onlar için “Şeytan Aziz” olmuşum. Nerden bilebilirdim ki?
Sabah erkenden otelden çıkmıştım, etkinliklere katıldım. Gerginlik vardı havada ama insan inanmak istemiyor ya…
“Bu kadar mı olur?” diyorsun içinden. Bu kadarla biteceğini sanmıyordum da bu kadarını da düşünmemiştim. Akşama doğru otelin önüne bir kalabalık birikti. “Şeriat isteriz!”, “Müslüman Türkiye!”, “Sivas Aziz’e mezar olacak!”, “Allahuekber!” sloganları…
Pencereden bakamıyorduk bile, taşlar camlara çarpıyordu. Telefonla Erdal İnönü’yü aradım, “Erdal Bey, dışarıdaki sloganları duyuyor musunuz?” dedim.
Sesim titriyordu belki ama dimdik durmaya çalıştım. İçerde Metin Altıok vardı karşı masada da Behçet Aysan, Asım Bezirci…
Sevgili dostlarım. Nasıl bilebilirdim ki 20 saat sonra o masada oturanların çoğunun canlı canlı…
Önce dumanlar doldu yavaş yavaş odaya. Sonra alevler…
Müthiş bir kadın çığlığı koptu, ardından korkunç bir sessizlik. Ölüm sessizliği. O an içimde hem öfke, hem çaresizlik, hem de garip bir teslimiyet vardı. Yıllardır yazdığım her satırda uyardığım şey başımıza geliyordu: Cehaletin, bağnazlığın, köktenciliğin bu memleketi sürükleyeceği yer. Korktum mu? Evet, korktum. Yakılarak ölmekten korktum. Ama o korku bile beni susturamadı.
“Oğlum biz, korku duvarını çoktan aştık.” derdim ya, o gün anladım ki bazı duvarlar kolay aşılamıyormuş.
Merdivenlerden inmeye çalıştık. Duman boğuyordu, gözler yanıyor, ciğerler… Bir görevli beni bileğimden çekip itfaiye merdivenine doğru sürükledi. Aşağıda kalabalık bekliyordu. “Devam etsem linç, geri dönsem cehennem.” diye düşündüm o saniyede.
Yere düştüm, tekme, yumruk, küfür…
Sürüklediler beni polis arabasına kadar. Yaralıydım ama yaşıyordum. İçerde kalan 35 can, 33’ü aydın, dostlarım… Onlar yanarak, dumandan boğularak öldüler. Metin Altıok hastanede günlerce acı çekti sonra öldü. O acıyı anlatamam. Kalemim yetmez.
O gün orada, dumanın içinde, dostlarımın çığlıkları arasında, yıllarca mizahla, hicivle savaştığım o karanlığın zaferini hissettim. Ama pes etmedim. Dimdik yaşadım, dimdik öldüm. Bu memleketin aydınlarını, Pir Sultan’ın yolunu, laikliği, aklı savunduğum için pişman değilim. Pişman olsam o kadar kitap yazmazdım, o kadar hapis yatmazdım, o kadar dayak yemezdim. Dostlarımı, o günü, o cehaleti unutmadım. Yazmaya devam ettim, konuşmaya devam ettim. Çünkü acıyı şeker kaplı zehir gibi sunmak en büyük ustalığımdı. Bu sayede okur gülerek savunmasız kalırken gerçeğin derin acısını bir tokat yemişçesine yüreğinde hissederdi.
HAYATI
Aziz Nesin (asıl adı Mehmet Nusret Nesin), 1915’te İstanbul Heybeliada’da doğdu. Fakir bir ailenin çocuğu olarak zor şartlarda büyüdü. Darüşşafaka’da okudu, Harp Okulu’nu bitirip subay oldu.
II. Dünya Savaşı yıllarında orduda görev yaptıktan sonra 1940’ların ortalarında askerliği bırakıp gazetecilik ve yazarlığa yöneldi. Hayatı boyunca sol eğilimli, hicivci ve eleştirel bir duruş sergiledi. Mizahı, toplumsal eleştiri ve halkın yoksulluğunu, cehaletini, bürokrasiyi, bağnazlığı hedef alan güçlü bir silah olarak kullandı. Bu yüzden defalarca gözaltına alındı, hapis yattı, yargılandı, sürgün edildi.
6-7 Eylül olayları sonrası komünistlik suçlamasıyla aylarca hapiste kaldı. 1993’teki Madımak Katliamı’nda Sivas’ta hedef gösterildi, otel yangınından yaralı kurtuldu ama birçok dostunu kaybetti. Yaşamı boyunca korkusuz, dürüst ve üretken bir aydın olarak tanındı. Çocuklar için vakıf kurdu, Nesin Vakfı’nı oluşturdu.
Mizahı yıkıcı, halkçı ve eleştirel bir araç haline getirdi. Yoksulluk, adaletsizlik ve cehalet karşısında hep “halk yararına” yazdı. Hem Türkiye’de hem dünyada geniş okur kitlesi buldu. Dimdik, inatçı ve güler yüzlü bir duruşu vardı; acılarını bile mizaha dönüştürdü. 1995’te Çeşme’de öldü.
Kısacası: Fakirlikten gelip kalemiyle toplumun vicdanı olmuş, bedel ödemiş bir büyük yazardır.
ARDINDAN
Aziz Nesin’in 6 Temmuz 1995’teki vefatının ardından edebiyat camiasından bazı önemli sesler şöyleydi:
Zeynep Oral (yazar, gazeteci): Nesin’i “haksızlığa, yalana, talana, ikiyüzlülüğe karşı direnen, insanlara onurlu bir yaşam benimsetmek çabasını sürdüren bir aydın” olarak andı. “Ne yapsalar boşuna, Aziz Nesin’i kaç kez öldürmeye çalışsalar da onu yok edemezler. Onlar unutulacak, Aziz Nesin yaşamaya devam edecek.” dedi ve onun halk desteğini, dimdik duruşunu vurguladı.
Demirtaş Ceyhun: Nesin’i “Çağımızın Nasrettin Hocası” olarak nitelendirdi. Onun gözyaşlarını gülmeceye çeviren simyacı yanını, acı deneyimleri mizaha dönüştürüşünü öne çıkardı.
Bülent Ecevit : “Aziz Nesin, yalnız Türkiye’nin değil, çağımız dünyasının da en önemli yazarlarından biriydi… İnsanlık sevgisiyle ulus sevgisini bağdaştıran bir insandı.” diye anıldı.
Genel edebiyat camiası ve yazarlar: Nesin, “Türk mizah edebiyatının kurucusu”, “gülümseten öfke”, “toplumcu hiciv ustası”, “halkın sesi” ve “üreken, cesur aydın” olarak tanımlandı. Ölümünden sonra eserleri ve mücadelesi sıkça “onur anıtı”, “düşünce özgürlüğünün yılmaz savunucusu” sözleriyle anıldı. PEN International ve diğer yazar örgütleri de onu “özgürlük savaşçısı” olarak yâd etti.
Edebiyat dünyası genel olarak onu kalemiyle topluma ayna tutan, bedel ödemiş, üretken ve korkusuz bir büyük usta olarak gördü. Mizahı üzerinden derin eleştirileri, Madımak’taki direnişi ve Nesin Vakfı gibi mirası uzun yıllar konuşuldu. Vasiyeti gereği sade bir definle ayrılması da “dimdik yaşadı, dimdik gitti” algısını güçlendirdi. Bu anmalar, onun sadece mizahçı değil, aynı zamanda toplumsal vicdan olduğu vurgusuyla doluydu.
ESERLERİ
Öyküleri (Hikâyeleri)
1946: Parti Kurmak ve Parti Vurmak, 1953: Geriye Kalan, 1955: İt Kuyruğu, 1955: Yedek Parça, 1956: Fil Hamdi, 1956: Damda Deli Var, 1957: Koltuk, 1957: Kazan Töreni, 1957: Deliler Boşandı, 1957: Mahallenin Kısmeti, 1957: Ölmüş Eşek, 1957: Hangi Parti Kazanacak?, 1957: Toros Canavarı, 1958: Bay Düdük, 1958: Memleketin Birinde, 1958: Havadan Sudan, 1958: Nazik Alet, 1958: Gıdıgıdı, 1959: Aferin, 1959: Kördöğüşü, 1959: Mahmut ile Nigar, 1960: Hoptirinam, 1960: Gözüne Gözlük, 1960: Ah Biz Eşekler, 1961: Yüz Liraya Bir Deli, 1961: Bir Koltuk Nasıl Devrilir, 1962: Biz Adam Olmayız, 1964: Yeşil Renkli Namus Gazı, 1965: Sosyalizm Geliyor Savulun,1965: İhtilali Nasıl Yaptık, 1965: Rıfat Bey Neden Kaşınıyor, 1968: Vatan Sağolsun, 1972: İnsanlar Uyanıyor, 1973: Hayvan Deyip De Geçme, 1976: Seyyahatname (Duyduk Duymadık Demeyin), 1978: Büyük Grev, 1984: Yetmiş Yaşım Merhaba, 1984: Kalpazanlık Bile Yapılamıyor, 1987: Maçinli Kız için Ev, 1988: Nah Kalkınırız, 1990: Rüyalarım Ziyan Olmasın, 1991: Aşkım Dinimdir, 1997: Gözünüz Aydın Efendim, 2005: Herkesin İşi Gücü Var
Romanları
1955: Kadın Olan Erkeğin Hatıraları, 1957: Gol Kralı, 1957: Erkek Sabahat, 1959: Saçkıran, 1961: Zübük, 1967: Şimdiki Çocuklar Harika, 1974: Tatlı Betüş, 1976: Surnâme, 1977: Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, 1978: Tek Yol
Anıları
1957: Bir Sürgünün Hatıraları, 1966: Böyle Gelmiş Böyle Gitmez I – Yol, 1967: Poliste, 1976: Böyle Gelmiş Böyle Gitmez II - Yokuşun Başı, 1984: Benim Delilerim, 1987: Salkım Salkım Asılacak Adamlar, 1996: Böyle Gelmiş Böyle Gitmez II - Yokuş Yukarı, 1998: Bir Vicdan Davası, 2006: Birlikte Yaşadıklarım Birlikte Öldüklerim, 2009: Mum Hala I, 2010: Mum Hala II, 2010: Unutulmayan Rüyalar
Mektupları
1994: Canım Oğlum Canım Babacığım – 1, 1994: Canım Oğlum Canım Babacığım – 2, 1994: Aziz Nesin – Ali Nesin Mektuplaşmaları III, Mektuplar, 1995: Aziz Nesin – Ali Nesin Mektuplaşmaları IV, Mektuplar, 1995: Aziz Nesin – Tahsin Saraç Mektuplaşmaları, Mektuplar, 1998: Aziz Nesin – Meral Çelen Mektuplaşmaları, Mektuplar
Çocuk Kitapları
1949: Okullar İçin Kısa Oyunlar, 1971: Uyusana Tosunum, 1975: Bu Yurdu Bize Verenler, 1976: Pırtlatan Bal, 1976: Borçlu Olduklarımız, 1977: Aziz Dede'den Masallar, 1979: Ben de Çocuktum, 1981: Nasrettin Hoca Gülütleri, 1982: Anıtı Dikilen Sinek, 2009: Çocuklara En Güzel Masallar, 2009: Hayvanlar Takımı, 2010: Arkadaşım Badem Ağacı, 2012: Çocuklara En Güzel Öyküler
Çizgi-roman
1956: Bilmem Ne Adası, 1956: Berber Nonoş, 1954: Baba Mirası, 1955: Deniz Aslanı, 1960: Bayan Aynur ile Bay Buyur
Yazıları
1990: Sora Sora Cennet Bulunur, 1986: Soruşturmada, 1982: Suçlanan ve Aklanan Yazılar, 1985: Ah Biz Ödlek Aydınlar, 1988: Korkudan Korkmak, 1989: Bulgaristan'da Türkler Türkiye'de Kürtler, 1997: Türkiye Şarkısı Nazım, 1995: Çuvala Doldurulmuş Kediler, 2011: Sanat Yazıları, 2012: Sporcu Milletiz Vesselam, 2014: Okuma Güncesi
Gezi notları
1977: Dünya Kazan Ben Kepçe, 2013: Yurt Gezileri
Oyunları
Karacan Yayınları 1981-83 yılları arasında Aziz Nesin'in bütün kitaplarını 113 fasikül hâlinde yayımladı. Bu fasiküller büyük boy 10 cilt oluşturmaktadır.
1950: Biraz Gelir misiniz, 1959: Bir Şey Yap Met, 1963: Toros Canavarı, 1968: Düdükçülerle Fırçacıların Savaşı, 1969: Üç Karagöz Oyunu, 1970: Çiçu, 1970: Tut Elimden Rovni, 1970: Hadi Öldürsene Canikom, 1976: Pırtlatan Bal, 1992: Başarımı Karılarıma Borçluyum, 1992: Bir Zamanlar Memleketin Birinde, 1992: Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, 1992: Hakkımı Ver Hakkı, 1992: Zat-ı Devletleri İbiş Hazretleri
Şiirleri
Seviye On Ölüme Beş kala, Azizname, On Dakika, 1984: Sondan Başa, 1988: Kendini Yakalamak, 1990: Hoşçakalın, 1995: Sivas Acısı
Köşe yazıları
1994: Bir Tutam Aydınlık, 1959: Az Gittik Uz Gitmek
1958: Nutuk Makinesi, 1971: Merhaba
KAYNAKÇA
https://onedio.com/haber/aziz-nesin-anlatiyor-2-temmuz-1993-te-madimak-oteli-nde-neler-yasadim-538413
https://tr.wikisource.org/wiki/Aziz_Nesin%27in_Sivas_Katliam%C4%B1%27na_ili%C5%9Fkin_savc%C4%B1l%C4%B1k_ifadesi
https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/zeynep-oral/olmek-ya-da-olmemek-2415504
https://www.turkedebiyati.org/aziz-nesin/
https://egazete.cumhuriyet.com.tr/en/catalog/192/1995/7/7/15
https://tr.wikipedia.org/wiki/Aziz_Nesin
https://tr.wikipedia.org/wiki/Aziz_Nesin#Eserleri
***
Editör: Deniz İmre
