SANAT ÜZERİNE
Sanat; insan ruhunun içinde gizli kalmış duygu, sezgi ve düşüncelerin, gün yüzüne çıkmayı bekleyen gökkuşağının dışa vurulmasıdır. Sanat, birçok bilgiyi ve deneyimi bünyesinde barındırır. Ancak bu bilgiler deneysel ve gözlemsel değil; duygusal ve düşsel bilgilerdir.
Matematik, fizik ve kimya gibi sayısal verilerden çok sosyal bir bilim gibi gözükebilir. Sosyal bilimlerin temelinde de doğanın gözlenebilir ve ölçülebilir ölçütleri kullanılmaz. Bu sebeple sanat, her iki grubun da dışında kalan, bağımsız bir küme gibi gözüken; ancak yine de onlarla iç içe geçen dallardan biridir. Onları etkiler, onlardan etkilenir, etkileşime girer. Yine de özgünlüğünden taviz vermez.
Peki ”sanat”ı bu kadar değerli yapan nedir? Tabii ki de renkler…
Sanat, gücünü renklerin varlığından alır. Tüm renkler yalnız başlarına pek değerli olamazken, diğer renklerle bir araya geldiklerinde bir senfoni orkestrasının nadide parçalarından birine dönüşürler. Her parça tek başına sadece birer çırak iken, grup olduklarında sanki enstrümanı yıllardır çalan bir müzisyen oluverirler. Bu nedenle sanat her zaman renklerin varlığına gereksinim duyar.
Peki hangi renkler bizlere neyi hatırlatır?
Kırmızı: Belki de evrende en fazla kullanılan renklerin başındadır. Her şeyden önce insan kalbinin rengidir. Aynı zamanda kan ile aynı renktir. Aşkın simgesidir. Reklamlarda aşk ile ilgili gösteriler olunca genellikle mekan kırmızı rengin çoğunlukta olduğu alanda gerçekleşir. Lokanta sektöründe elemanlar genellikle kırmızı rengi kullanırlar. Kırmızı çekici ve alıcısı pek fazla olan renklerdendir.
Siyah: Barışı simgeler. Kalite, güç ve otorite sağlamlılığı ön plandadır. Kömür rengini buradan alır. Siyah renk insana cesaret verir. Kişiye, “olduğumdan daha üst bir noktadayım.” düşüncesini empoze eder. İnsan da bu duygudan kendine pay çıkartır. Kendini mutlu hisseder. Siyah aynı zamanda birlik, beraberlik ve dayanışma duygularının da göstergesidir. Bir arada olmayı, insanların birbirlerine kol kanat germelerini simgeler.
Mavi: Denizin, akarsuların ve gökyüzünün simgesidir. İnsanlarda rahatlığı, dinginliği sağlar. Suyun da timsalidir. Onun olduğu her ortam biraz daha yumuşaktır.
Sarı: Güneşin, ayçiçeğinin, sıcaklığın rengidir. Göze çarpan bir etkisi vardır. Bulunduğu her ortamda gözlere hitap eder. İnsanlarda bir sıcakkanlılık hissi uyandırır.
Yeşil: Doğada en çok göze batan renklerin başında yeşil renk gelir. Ağaçların, otların, yaprakların rengi yeşildir. Karbondioksitin en çok salınım yaptığı mekan da ormanlık alanlardır. Yeşil renk doğaya canlılık katan, doğanın ilk renklerinden biridir. Bu rengi doğanın her noktasında görebilirsiniz.
Sanat tek bir rengin tanımına indirgenerek oluşturulabilecek bir dal olmadığı için her rengin sanat için farklı, zengin ve doğal etkileri vardır. Hiçbir rengin yalnız başına bir değeri yoktur. Bu liste uzatılabilir, geliştirilebilir ve farklı anlamlarla zenginleşebilirler. Renklerin insanın içinde bıraktığı duygusal izlenimleri ne kadar ortaya çıkarabilirsek o kadar da sanatı hissedebilmiş oluruz.
Peki sanat için toplumsallıktan da söz edebilir miyiz? Ya da daha doğru bir soru soralım. “sanat, sanat için midir; sanat toplum için midir?”
Bu sorunun cevabını sadece sanat üzerinden cevaplamak doğru olmaz. Bunun yanında edebiyat, müzik, tarih, psikoloji gibi diğer alanlardan da faydalanmak gerekir. Çünkü sanatı tek bir veri üzerinden okumak doğru değildir. Elde edilen bilgiler eksik ve yanlış kalır. Sanat, yeri gelir psikolojiden insan davranışlarını anlamak için; yeri gelir tarihten sanat eserinin hangi dönemsel şartların izini taşıdığını çözümlemek adına her ikisini de sentezler. Bu da sanatın iç içe geçmiş örgülerden bir araya gelerek oluştuğunu gösterir. Sanat eseri ortaya koyabilmek için birden fazla alanda bilgi sahip olmak, o bilgileri doğru yerde kullanabilmek gerekir. Bu da ancak uzun süreli sağlam çalışmanın ve planlı bir sürecin sonucunda ortaya çıkacak eserle mümkündür. Tüm bunları yapabilmek de toplumla iç içe olmayı, sosyoloji alanından faydalanmayı gerektirir. Sosyoloji ve psikoloji alanı için de Sigmund Freud, Auguste Comte gibi bilim adamlarının biyografilerini okumak, yaptıkları çalışmaları incelemekle mümkündür.
Tüm renklerin kendi içinde anlamları ve değerleri mevcuttur. Bu renkler gerek bir arada gerek de biricik iken çeşit çeşit anlamlara gelebilir. Sanatı da bu kadar değerli kılan yanı da zaten budur. Hem bizâtihi kendisi tekil iken değerli, hem de çoğul iken anlamları giderek artan bir daldır. Bu yüzden sanat sürekli gelişen, değişen ve tüm dönemlere ayak uyduran bir yapıya sahiptir. Tiyatro, dans, bale, edebiyat, sinema vb. Burada adını sayamayacağımız daha birçok alan sanatın varlığı sayesinde tohum misali gübre yoluyla yeşermişlerdir. Tüm bu alanlar sanatın gücü sayesinde popüler olmuşlardır. Hayatın kendisi sanata çok şey borçludur. Çünkü sanat tüm dallarda kolu olan bir alandır.
Sanat kendini sanal alemde de gösterir. Sinema, müzik, tiyatro gibi alanlar insanın duygusal yönlerini sanat aracılığıyla beslerler. Sanat tüm duygulara tercümanlık eden belki de tek alandır. Bir film izlerken hem sevinebilir, hem de ağlayabilirsiniz. Keza aynı şekilde bir müzik dinlerken hem cesaretlenebilir, hem de kendinizi ümitsiz hissedebilirsiniz. Bu duyguları sanat öyle bir yaşatır ki, hiç yaşamadığınız olayları sanki daha önce yaşamışsınız gibi olursunuz. Sanki ayaklarına diken batan da, gülü seven de aynı oyuncudur. Her iki durumda en çok etkilenen siz olursunuz.
Sanat üzerine birçok çalışma yapılabilir, elde edilen bilgilerle sanatın daha önce hiç konuşulmamış noktalarına değinilebilir. Sanat her zaman esnektir. Belirli kuralları yoktur. Her zaman kendi kurallarını kendisi koyar. Bu yüzden sanat her dönemde ışığını kaybetmeden yoluna devam eder. Bazen ışık sönecek gibi olur, bazen de hiç bitmeyecek gibi… Her ne olursa olsun, sanat her zaman var olmaya, yeri geldiğinde kabuklarını kırıp ortaya çıkacaktır. Çünkü evrenin kendisi bir sanat eseridir.
Editör: Deniz İmre
