ŞAİR EŞREF
1847 yılında Manisa’nın Kırkağaç ilçesine bağlı Gelenbe Kasabası’nda doğdu. Büyük dedesi ünlü Türk alimi ve matematikçisi Gelenbevi İsmail Efendi’dir. İlköğrenimini Gelenbe Mahalle Mektebi’nden tamamladı.
Memurluk, mal müdürlüğü görevlerinden sonra, birçok ilçede kaymakamlık yaptı. Denizli’nin Acıpayam ve Buldan ilçeleri de kaymakamlık yaptığı ilçeler arasındadır. Evinde zararlı evrak bulundurma ve politika yapma ithamıyla, bir yıl hapis yattı. Hapisten çıktıktan sonra, Mısır’a gitti. 1905-1906 yıllarında bir süre Paris, İsviçre ve Kıbrıs’ta bulunduktan sonra tekrar Mısır’a döndü. Meşrutiyetin ilanından iki ay sonra İstanbul’a geldi.
Belli başlı yergi (hiciv) şairlerimizin başında gelir. Tanık olduğu haksızlıkların ve yolsuzlukların üzerine çekinmeden giderek bunları şiirlerinde değindi. Şiirlerinde keskin ve pratik zekaya dayalı, çok ince, iğneleyici yergilerin yanında, sövgüler (küfür) ve kaba sözler de vardır.
Yergide o denli ileri gitmiştir ki; yeri geldiğinde, kendisini bile hicvedeceğini bir şiirinde şöyle dile getirir:
“Eylemem ölsem de kizbi ihtiyar
Doğruyu söyler geçer bir şairim
Bir güzel mazmun bulunca eşrafa
Kendimi hicveylemesem kafirim”
Eşref aynı zamanda, taşı gediğine koyan iyi bir nükte ustasıdır.
Şiirlerini daha çok, gazel, kaside, muhammes ve kıtalar (dörtlük) biçiminde yazdı.
Namık Kemal’i ve Ziya Paşa’yı çok sevdiğini de belirtmek gerekir.
Deccal 1, İstimdad, Şah ve Padişah, Deccal 2, Hasbihal yahut Eşref ve Kemal, İran’da Yangın Var, Kuyruklu Yıldız, Eşref’in Rüyası başlıca eserleridir.
Şiirlerinden bazı örnekler:
“Etmeden tahkik hiç söz söylemem bir şahıs için.
Eski bir darb-ı meseldir gerçi orman taşlamak.
Hicvedersem haini, zahid, günah ettin deme.
Din-i İslam’da sevaptır şeytan taşlamak.”
Abdülhamit, yazarlığı ve ihtisasıyla hiç ilgisi olmayan Hıfzısıhha Komisyonu Baikanlığı’na, Ahmet Mithat Efendi’yi atayınca, Şair Eşref tanınmış yazar için şu dörtlüğü yazmıştır:
“Hükmüne bizler daha hayran olduk demekten,
Bu ne hata, ne ayıp, ne de en küçük günah,
Ölmüş eşek, at, katır etleri yemekten,
Anırır, çifte atar, kişner olduk maşallah.”
Manisa Kırkağaç’ta geçirdiği mutlu günlerinde, karamsar düşüncelerini unutarak, vatanına olan sevgisini şöyle dile getirmiştir:
“Ağzıma her ne gelirse söylerim,
Ne solum Eşref, ne sağım var benim.
Ölsem ayrılmam vatandan bir karış,
Kırkağaç’ta çünkü bağım var benim.
22 Mayıs 1912’de vefat eden devlet adamı ve şairimizi rahmetle ve saygıyla anıyoruz.
Haksızlıklara hep karşı duran
Hem nalına hem mıhına vuran
Hiciv ustası bir Şair Eşref
Geldi geçti bu fani dünyadan